Notatki na studia notatki i ściągawki

Cechy ustroju angielskiego:
Poczucie odrębności.
Trwałość ustroju.
Poczucie realizmu Anglików – dostosowywanie form ustrojowych do potrzeb życia.
Prawo zwyczajowe (elastyczne, łatwo mogło dostosowywać formy ustrojowe do wymagań rzeczywistości).
Ciągłość, swoisty tradycjonalizm.

Okres 1603-1688

Purytanizm:
Ideologia, w której znalazły oparcie nowe grupy społeczne.
Powstał w XVI w. na gruncie kalwinizmu.
Popierał gromadzenie kapitału i ekspansję na zewnątrz.
Zwalczany przez Kościół anglikański, który:
W 1640r. uchwalił szereg kanonów podkreślających boskie pochodzenie władzy królewskiej.
Potępiały wszelkie próby oporu wobec króla.

Petycja o prawo:
Geneza: krytyka polityki podatkowej Karola I przez Parlament.
Król zmuszony był przyjąć ją w 1628r., zawierała postulaty:

1)Nowe podatki i inne opłaty wprowadzane tylko na podstawie ustawy Parlamentu.
2)Nie wolno nikogo więzić bez powodów znajdujących uzasadnienie w prawie.
3)W czasie pokoju nie powinny funkcjonować sądy wojenne.
4)Zakaz przymusowego kwaterowania żołnierzy w domach prywatnych.

Nieprzestrzegana przez króla w praktyce.
Rozwiązał w 1629r. protestujący parlament i aż do 1640r. rządził bez jego udziału.

Podatek okrętowy:
Przywrócony w 1634r. przez Karola I.
Pobierany od hrabstw nadmorskich.
W 1635r. rozciągnięty na obszar całego państwa.
Uzasadniano to działanie potrzebami obronnymi.

Krótki Parlament:
Geneza: król był zmuszony do zwołania Parlamentu w 1640r. w związku z wybuchem powstania w Szkocji.
Przetrwał 3 tygodnie, po przedstawieniu swoich żądań królowi został rozwiązany (5 V).

Długi Parlament:
Zwołany jesienią 1640r.
Zasiadało w nim wielu przedstawicieli opozycji.
Przyjęto ustawę, że król nie może rozwiązać parlamentu bez jego zgody.
Obradował faktycznie do 1653r., formalnie do 1660r.

Rozłam wśród członków Izby Gmin w 1641r.:

Kawalerzy – zwolennicy króla
Okrągłogłowi – przeciwnicy króla

PREZBITERIANIE
Stronnictwo umiarkowane.
Wyodrębnili się z purytanów.
Reprezentowali: interesy bogatego mieszczaństwa, wyższych warstw nowej szlachty (gentry).
Pod wpływem tego stronnictwa Parlament powołał Komitet Bezpieczeństwa Publicznego:
5 lordów + 10 posłów
miał być organem wykonawczym Parlamentu

Prezbiterianie mieli przewagę do 1648r.
Od 1644r. prowadzili pertraktacje z monarchą w sprawie możliwości utrzymania monarchii za cenę ustępstw na rzecz Parlamentu.

Po stronie Parlamentu stanął: Londyn i inne miasta, nowa szlachta, znaczna część wolnych chłopów, niektóre okręgi przemysłowe z północno-zachodniej części kraju.

INDEPENDENCI
Odłam radykalny.
Mieli wsparcie: średniego mieszczaństwa, wolnych chłopów.
Duże wpływy w armii.
Stale zwiększali swoje wpływy czego wyrazem był wzrost znaczenia armii.

LEWELLERZY (równacze)
Odłam jeszcze bardziej radykalny.
Reprezentowali: interesy drobnego mieszczaństwa, chłopów, proletariatu.

Rozłam nastąpił, gdy średnio zamożni mieszczanie nabyli ziemię rojalistów i Kościoła i tym samym przekształcili się w obszarników. Grupa wzbogaconych zbliżyła się ku purytanom, zaś radykalni lewellerzy zaczęli głosić zasadę suwerenności ludu i równości wobec prawa.

DIGGERZY (kopacze)
Odłam skrajnie radykalny.
Wyodrębnili się z lewellerów, tzw. prawdziwi lewellerzy.
W przeciwieństwie do lewellerów nie uznawali własności prywatnej.
Próbowali wprowadzić założenia prymitywnego komunizmu (1649-51) i tym celem zakładali wspólne gospodarstwa.
Głosili, że urzędnicy powinni pochodzić z wyborów, a praca powinna być powszechnym obowiązkiem.
Ruch załamał się po 1649.

Armia nowego wzoru:
Stała się podporą Parlamentu.
Oparta częściowo na poborze, częściowo na ochotniczym zaciągu.
Żołd, surowa dyscyplina.
Po 1645 (ordonans o rezygnacji):
Armia (zwłaszcza oficerowie) uległa znacznej demokratyzacji.
O. Cromwell został mianowany generał-porucznikiem (dowództwo nad kawalerią).
Znaczne wpływy polityczne (od 1647r. własne projekty zmian ustroju).

Ustawodawstwo Długiego Parlamentu 1641-1648:

Rozwiązania kompromisowe: zachowanie monarchii za cenę respektowania przez monarchę uprawnień Parlamentu.

1.   Ustawa o trzechleciu
„O zapobieganiu niedogodnościom wynikającym z długich przerw parlamentarnych”.
Przerwa nie może trwać dłużej niż 3 lata.
Jeżeli w tym czasie nie zwołał go król, może to zrobić kanclerz albo parowie.
Rozwiązanie po zebraniu się może nastąpić nie wcześniej niż 50 dni od zebrania się i to za zgodą obu izb i króla.

2.   Ograniczenie możliwości rozwiązania lub odroczenia Parlamentu
Gdy żądał tego cały parlament, mogło to nastąpić na mocy ustawy. A w przypadku izby – uchwały danej izby.

3.   Zniesienie Sądu Izby  Gwieździstej
W dziedzinie wymiaru sprawiedliwości miały być odtąd kompetentne wyłącznie zwykłe sądy.

4.   Zniesienie Sądu Wysokiej Komisji
Działał wg procedury procesu inkwizycyjnego.
Działalność skierowana przeciwko przeciwnikom Kościoła anglikańskiego.

5.   Wielka Remonstracja – Parlament domagał się:
Pozbawienia biskupów anglikańskich prawa do zasiadania w Parlamencie.
Usunięcia z rady królewskiej osób, które dopuściły się nadużycia prawa.
Powoływania na urzędy osób cieszących się zaufaniem Parlamentu.

6.  Ustawa z 13 II 1642r.
Pozbawiała duchowieństwa prawa do zasiadania w Parlamencie i w Tajnej Radzie oraz pełnienia innych godności świeckich.

7.   Dziewiętnaście propozycji
Zmierzały do wprowadzenia zwierzchnictwa Parlamentu w państwie.
Wyłącznie on miałby być organem właściwym do rozpatrywania wszystkich ważnych spraw dla państwa spraw.
Prawo zatwierdzania nominacji: najwyższych urzędników, członków Tajnej Rady, sędziów.
Zgody wymagało też powołanie przez króla nowych parów.
Postanowienia te miały zapobiec obsadzaniu wyższych stanowisk w państwie stronnikami króla.

8.   Ordonans o rezygnacji
Wymagał, aby członkowie Izb Parlamentu, którzy po XI 1640r. objęli stanowiska w służbie cywilnej lub wojskowej, ustąpili z nich w ciągu 40 dni.
Przyczynił się do wyeliminowania  z  armii umiarkowanej wyższej szlachty i umożliwił radykałom objecie stanowisk dowódczych.

Sposoby zdobywania przez Parlament środków finansowych na prowadzenie wojny z królem:
Dochody z dóbr należących do zwolenników króla (świeckich i duchownych) przeznaczano na wydatki wojenne.
1644r. – amnestia dla rojalistów, którzy odeszli z obozu króla i opowiedzieli się za Parlamentem oraz zapłacili karę pieniężną. W tym celu wielu z nich sprzedawało swoje dobra, odkupywane przez mieszczan.
1646r. – na potrzeby państwa zostały przeznaczone majątki biskupie i arcybiskupie. W celu sprzedaży tych majątków ustalono cenę w wysokości 10-krotnego dochodu uzyskanego w  1641r.
1649r. – sprzedaż majątków kapitulnych i dekanalnych  ustawa o sprzedaży dóbr królewskich.
Prawo pierwokupu (ogr. do 10 dni) uzyskali dotychczasowi posiadacze tych dóbr.
Środki ze sprzedaży miały być przeznaczone na zapłatę zaległego żołdu.

Ustawa o konfiskacie majątków kapitulnych i dekanalnych tworzyła podstawę do unieważnienia umów dzierżawczych zawartych na bardzo długi okres (dłuższy niż 3 pokolenia).
Wielu chłopów zostało pozbawionych ziemi.

Nabywcy: mieszczaństwo, nowa szlachta – kontynuowali też proces ogradzania ziem gminnych.
Ciężar prowadzenia wojny spoczął głównie na niższych grupach społecznych.
Na przedmioty osobistego użytku i artykuły spożywcze nałożono w 1643r. 3-letni podatek konsumpcyjny (akcyzę) następnie przekształcony w podatek stały.
Korzyści ze zmiany ustroju polityczno-gospodarczego odnieśli przede wszystkim mieszczanie (zwłaszcza bogaci kupcy).
W ich interesie na Radę Stanu nałożono ustawowy obowiązek dbania o rozwój handlu angielskiego i kolonii.

Rada do Spraw Zorganizowania i Uporządkowania Handlu:
Powstała w interesie kupiectwa w 1650r.
W jej skład wchodzili komisarze, którzy mieli za zadanie:

Kontrola jakości produkowanych towarów.
Badanie rozmiarów importu i eksportu (bilansu handlowego).
Dbanie o stan kolonii i przystępowanie do ich reorganizacji.

I Akt nawigacyjny – 1651r.:
Ogromne znaczenie dla rozwoju handlu, floty angielskiej i kupiectwa.
Żadne artykuły nie mogły być dostarczane do Anglii i jej kolonii inaczej jak na statkach angielskich pod karą konfiskaty statków i przewożonych produktów.
Obcym statkom zabroniono żeglugi przybrzeżnej między portami angielskimi.
Akt skierowany głównie przeciwko Niderlandom (wojna 1652-54).
Skutki:
Ściślejsze powiązanie kolonii z metropolią.
Po 1651r. nastąpiła ogromna rozbudowa floty angielskiej.

Projekty zmian ustroju angielskiego z lat 1647-49

Kompromisowe: arystokracja, średnia szlachta.
Radykalne: niższa szlachta, wojsko.

Podstawy propozycji przedstawione przez armię (1 VII 1647):

Dokonano w tym akcie kompromisowego połączenia monarchii z uprawnieniami Parlamentu.
Większe uprawnienia parlamentu; w składzie Izby Gmin miało znaleźć się więcej przedstawicieli średniej własności.
Przewidziano tolerancję religijną i ograniczenie sądownictwa anglikańskich biskupów.
Trzy podstawowe instytucje istniejące w państwie: król, Parlament i Rada Stanu.
Wybory do Parlamentu: cenzus majątkowy łączony z terytorium hrabstwa (od wysokości podatków uiszczanych przez hrabstwa zależeć miała liczba posłów do Izby).

Kompetencje Parlamentu:
Wypowiadanie wojny.
Zawieranie traktatów pokojowych.
Wyłączne prawo do dysponowania armią i flotą przez 10 lat.
Wyłączne prawo do obsadzania najwyższych godności w państwie przez 10 lat.
Wyłączne prawo do wykluczania posłów za wypowiedzi w Parlamencie (nietykalność poselska).
Król
Nie mógł odraczać i rozwiązywać Parlamentu.
Ograniczony wpływ na politykę zagraniczną.

Rada Stanu
Członków miał powoływać Parlament spośród osób „godnych zaufania” na 7-letnią kadencję.
Nadzór nad polityką zagraniczną i armią.
Mogła zwoływać nadzwyczajne posiedzenia Parlamentu.

Sprawa armii wiernie przedstawiona (15 X 1647r.):
Program reformy ustroju przedstawiony przez lewellerów.
Powszechne i równe prawo wyborcze.
Uprawnienia ustawodawcze tylko dla Izby Gmin.
Tolerancja religijna.
Zasada równości wobec prawa.

Umowa Ludu :

I redakcja – (28 X 1647r.):
Projekt konstytucji opracowany przez lewellerów.
Uznanie Izby Gmin za przedstawicielstwo narodu z wyłącznym prawem:
pociągania do odpowiedzialności urzędników
ustawodawstwa
zawierania traktatów pokojowych
wypowiadania wojny
Król miał stać  na czele władzy wykonawczej i był podporządkowany Parlamentowi.

II i III  redakcja – (XII 1648r.):
Treść odzwierciedlała interesy bogatego mieszczaństwa, przeciwnego przywilejom feudalnym i stanowym.
Postulat równości wobec prawa i nienaruszalności własności prywatnej.
Kadencja Parlamentu: 2 lata.
W obydwu redakcjach nie wspomniano o Izbie Lordów i o monarsze.
Powstały pod wpływem radykalnie nastawionych ugrupowań, głównie lewellerów.

IV  redakcja (1 V 1649r.) Umowa Wolnego Ludu Anglii
Kadencja Parlamentu: 1 rok.
Zasada suwerenności narodu i podziału władz.
Organy wykonawcze miały być niezależne od Parlamentu.
Zniesienie wszelkich ograniczeń w handlu zamorskim.
Program lewellerów realizował głównie dążenia drobnomieszczaństwa.
Przewidywał ograniczenie praw wyborczych.

Z powodu swojego radykalizmu program ten tak samo jak program diggerów pozbawiony był szans na powodzenie.

Parlament Kadłubowy:
Geneza: w 1648r. w Parlamencie zarysowały się odmienności poglądowe.
Prezbiterianie – starali się zawrzeć z królem ugodę.
Armia była temu przeciwna.
6 XII 1648r. radykałowie usunęli z Izby Gmin posłów prezbiteriańskich.
Reprezentował interesy independentów.
1649r. – podjęcie uchwały o powołaniu specjalnego Najwyższego Trybunału Sprawiedliwości, który miał się zająć osądzeniem króla (wyrokiem z 27 I 1649r. skazano Karola Stuarta na karę śmierci, wyrok wykonano 30 I).
Ustrój Republiki angielskiej w latach  1649-53r.

17 III 1649r. – zniesiono monarchię.
19 V – wprowadzenie ustroju republikańskiego, formy państwa reprezentującego interesy mieszczaństwa i nowej szlachty.
Po rozbiciu radykalnej opozycji ukształtowały się w Anglii dyktatorskie rządy O. Cromwella który popierał zarówno interesy gospodarcze mieszczaństwa, jak i części szlachty (popierającej rewolucję).

Rada Stanu – 1649r.:
Skład: 41 członków, z tego 31 było członkami Parlamentu.
Kompetencje:
kierowanie siłami zbrojnymi
polityka zagraniczna
dbanie o rozwój handlu i kolonii angielskich
prawo nakładania podatków
prawo przedstawiania opinii Parlamentowi w sprawach państwa
szerokie pełnomocnictwa w dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego
opracowywanie projektów ustaw, uchwalanych następnie przez Parlament

Izba Gmin
Skład: 80 członków.

Izba Lordów została zniesiona (19 II 1649r.)
Lordowie lojalni wobec republiki uzyskali prawo zasiadania w Izbie.

Faktycznie władzę w państwie sprawował jednak Cromwell jako dowódca armii i główna osoba w Radzie Stanu.

Ordynacja wyborcza do Parlamentu z 1651r.:
Umożliwiała członkom Kadłubowego Parlamentu automatyczne wejście do nowego Parlamentu.
Cromwell przeciwstawiał się podejmowanym przez Parlament próbą zachowania dawnego składu, 1653r. przy pomocy wojska rozpędził posłów i rozwiązał Radę Stanu. Na jej miejsce powstał nowy 13-osobowy skład złożony w większości z oficerów.

Parlament Świętych:
Parlament został zastąpiony 144-osobowym zgromadzeniem wybieranym przez Radę.
Nazywany inaczej „Małym Parlamentem”.
Skład: drobne mieszczaństwo i niższe ziemiaństwo.
Radykalny sposób działania Parlamentu wywołał niezadowolenie oficerów oraz bogatego mieszczaństwa i ziemiaństwa. Pod ich naciskiem większość członków Parlamentu złożyła rezygnację, resztę usunięto siłą w XII 1653r. z sali posiedzeń.

Okres proletariatu (1653-60)

Za cenę zapewnienia bezpieczeństwa wobec groźby wystąpień radykalnych ugrupowań ludu i rojalistów Cromwell uzyskał przyzwolenia na przejęcie rządów dyktatorskich.

Instrument Rządzenia:
Konstytucja będąca dziełem wyższych oficerów zaprzysięgnięta przez Cromwella w 1653r.

Lord Protektor:
Cromwell uzyskał dożywotnią godność: Lorda Protektora Rzeczpospolitej Anglii, Szkocji i Irlandii.
Poza jego osobą Lord Protektor miał być wybierany.

Kompetencje:
cała władza wykonawcza, sprawowana wraz z Radą Stanu
obsadzanie wolnych miejsc w Radzie Stanu
mianowanie najwyższych urzędników (następnie nominację aprobował Parlament)
dysponowanie wojskiem, milicją i marynarką (w czasie sesji Parlamentu za jego zgodą)
kierowanie polityką zagraniczną (za zgodą Rady Stanu)
wypowiadanie wojny, zawieranie pokoju (za zgodą Rady Stanu)
prawo łaski (z wyjątkiem przestępstw: morderstwo i zdrada państwa)

Parlament 1-izbowy:
Władza ustawodawcza.
Kadencja: 3 lata.
Wysoki cenzus majątkowy.
W biernym prawie cenzus wieku: 21 lat.
Zwiększono liczbę posłów z hrabstw i dokonano zmian w reprezentacji miast, pozbawiając prawa wyboru posłów małe miasta.
Skład: 400 posłów z Anglii oraz po 30 z Szkocji i Irlandii.
Wybory zarządzał Lord Protektor.
Sesje zwyczajne odbywał raz na 3 lata.
Sesje nadzwyczajne zwoływane przez Lorda Protektora.
W ciągu 5 miesięcy od zebrania się nie mógł być ani odroczony ani rozwiązany.

Kompetencje:
Uchwalanie ustaw, które dla ważności musiały uzyskać zgodę Lorda Protektora. Chyba, że w terminie 20 dni nie udzielił takiej zgody i nie przedstawił wyjaśnień, wówczas projekt uchwalony przez Parlament uzyskiwał moc obowiązującą.
Uchwalanie podatków.

Rada Stanu
Skład: 13-21 członków.
Kandydaci przedstawiani byli przez Parlament lub RS a nominował na członka Lord Protektor.

Walka Cromwella z opozycją:
W celu wyeliminowania przeciwników zażądał od posłów, aby uznali niektóre z zasad Instrumentu Rządzenia za fundamentalne. Ci, co nie podporządkowali się jego woli nie zostali dopuszczeni do udziału w obradach parlamentu.

Rządy dyktatorskie Cromwella:
1655r. – rozwiązanie Parlamentu.
Cromwell wprowadził oficjalnie rządy dyktatorskie w obawie przed rojalistami i wystąpieniami ludu.
Władzę objęli generał-majorowie z szerokim zakresem kompetencji.
Zwołany przez Cromwella Parlament w 1656r. (w wyniku wojny z Hiszpanią) sprzeciwiał się dyktaturze, ale też obawiał się utraty pozycji jaką zdobyła nowa szlachta i bogate mieszczaństwo.
Zaproponował więc Cromwellowi koronę, której ten nie przyjął.
Zgodził się jednak na modyfikację ustroju w taki sposób, aby stał się on zbliżony do monarchii.

Pokorna petycja i rada – 1657r.:
Wybór Lorda zastąpiono dziedzicznością.
Lord Protektor miał prawo do wyznaczania następcy.
Przywrócenie Drugiej Izby.
Skład: 40-70 członków powoływanych przez Lorda Protektora.
Ograniczone uprawnienia sądowe.
Obie izby miały wyrażać zgodę na dysponowanie siłami zbrojnymi i na nominacje najwyższych urzędników oraz sędziów.
Rada Stanu przemianowana w Tajną Radę.
Rozwiązanie Parlamentu w 1658r. spowodowane sporami dotyczącymi uprawnień.
Rządów dyktatorskich nie popierali już republikanie w tym rojaliści.

Rządy Ryszarda Cromwella:
1658r. – śmierć Oliviera Cromwella i objęcie rządów przez Ryszarda Cromwella.
Faktycznie władzę sprawowali oficerowie.
Zwołanie Parlamentu Kadłubowego.
1659. – R. Cromwell zrzekł się godności Lorda Protektora.
Przywrócono Długi Parlament (sprzed 1648r.), który zarządził nowe wybory i następnie rozwiązał się w 1660r.

Restauracja monarchii:
Nowy Parlament  Konwent, nie został zwołany przez króla.
1 V 1660r. – podjęcie uchwały o przywróceniu monarchii  Karol II Stuart.
Nowy władca ogłosił amnestię (nie objęła członków trybunału, który skazał na śmierć Karola I), wolność sumienia, za nienaruszalne uznał dobra nabyte w czasie rewolucji.

Anglia w okresie 1660-68

Karol II Stuart:
Cofnięcie wielu wcześniejszych decyzji.
1661 – przywrócono dwuizbową strukturę Parlamentu.
Powrót do Izby Lordów lordów duchownych.
Unieważniono rozporządzenia Parlamentu bez sankcji króla.
Skonfiskowane majątki przywrócono częściowo pierwotnym właścicielom. Wiele majątków pozostało w rękach nabywców z czasów republiki w charakterze przedmiotu dzierżawy.
Nie przywrócono Sądu Izby Gwiaździstej i Sądu Wysokiej Komisji.
Kościół anglikański uznany za państwowy.
Król winien zwołać Parlament raz na 3 lata..

Drugi Długi Parlament – 1661 – 1679r.:
In. Parlament Kawalerów, przewagę w nim mieli zwolennicy króla.
Ustawy często skierowane były przeciwko przeciwnikom politycznym aktywnym podczas rewolucji.
Główny cel  ochrona monarchii i kościoła anglikańskiego.

Sympatia wobec katolików, zwłaszcza akceptujących system rządów absolutystycznych.
Obawy Parlamentu wobec katolicyzmu znalazły wyraz w ustawodawstwie (z 1673 i 1679r.), które zobowiązywało urzędników do złożenia przysięgi, że uznają króla za zwierzchnika Kościoła – odrzucone przez lordów, skierowane przeciwko nast. tronu, Jakubowi.

Wobec istnienia opozycji w polityce wewnętrznej król zaczął stosować praktykę paraliżowania działalności parlamentu.
1681r. – orzeczenie Sądu Ławy Królewskiej.
Król jest źródłem prawa.
Ma możliwość wstrzymania stosowania ustawy.
Praktykę polegającą na wstrzymywaniu mocy obowiązującej ustawy stosował zarówno Karol II jak i Jakub II.

Dyspensa:
Dzięki temu prawu następowało wstrzymanie obowiązującej ustawy przez króla.
Była wstrzymaniem mocy obowiązującej ustawy wobec określonej osoby lub grupy.

Suspensa
:
Wstrzymanie mocy obowiązującej całej ustawy wobec wszystkich.
Sposób paraliżowania wykonania przepisów uchwalanych przez Parlament.
Act of Habeas Corpus:

Akt z 1679r. będący ustawą Parlamentu skierowaną przeciwko nieograniczonej władzy króla.
„O lepszym zabezpieczaniu wolności poddanego i zapobieżeniu zamknięciu w więzieniu w krajach zamorskich”.
Aresztowani za jakiekolwiek przestępstwo z wyjątkiem zdrady głównej i ciężkiej zbrodni winni być dostarczeni do sądu, który miał wydać writ z podaniem powodów zatrzymania.
Termin dostawienia więźnia o sądu wynosił 3 dni (sąd dalej niż 20 mil – dłuższy okres, nie powinien przekraczać 20 dni).
Możliwe zwolnienie za kaucją.
Zwolnionego na podstawie writ of Habeas Corpus nie można było ponownie aresztować za to samo przestępstwo.
Osobom aresztowanym pod zarzutem sprawy głównej lub ciężkiej zbrodni, których sprawy nie zostały rozpatrzone na najbliższym posiedzeniu sądu, przysługiwało zwolnienie za kaucją. Gdyby ich sprawa nie została rozpatrzona na następnym posiedzeniu sądu winne zostać zwolnione z aresztu.
Istniała możliwość zawieszania Act of Habeas Corpus w nadzwyczajnych wypadkach.

Zawieszenie ustawy stwarzało rządowi możliwość odkładania sądu w stosunku do przestępców politycznych.
Jeśli rząd przekroczyłby ramy legalności, osoby poszkodowane mogły wytoczyć przeciwko rządowi proces.

Rozwiązanie Parlamentu w 1679r. przez Karola.

Jakub II Stuart:
Nie miał poparcia Parlamentu.
Rządząc bez Parlamentu zawieszał moc obowiązującą niewygodnych dla swego stylu rządzenia aktów.

Bezkrwawa (Chwalebna) Rewolucja :
Przewrót polityczny z 1688r.
Parlament zwrócił się do Marii Stuart i jej męża Wilhelma Orańskiego z wezwaniem obrony protestantyzmu w Anglii.
5 XII 1688r. Wilhelm Orański przybył do Anglii z której w międzyczasie zbiegł Jakub II.

Rządy Marii i Wilhelma III Orańskiego :
Pozbawiono praw do tronu ewentualnych katolickich przedstawicieli dynastii.
Od 1689r. stanowisko Parlamentu ulegało systematycznemu wzmocnieniu kosztem władzy królewskiej

Akty nawigacyjne :
1660r. – nakazał przewożenie wielu towarów z kolonii angielskich tylko do Anglii, zaś towarów europejskich do kolonii wyłącznie na statkach angielskich.
1663. – monopol portów angielskich handlu z koloniami.
1672r. – rozszerzył postanowienia wcześniejszych aktów.
1696r. – potwierdzenie wszystkich aktów nawigacyjnych.

Skutki wydarzeń z lat 1603-1688r.:
Ukształtowanie się nowych zasad.
Zasada nietykalności osobistej.
Wytworzenie poczucia solidarności między posłami reprezentującymi hrabstwa i miasta.
Ustalenie kompetencji Parlamentu w dziedzinie ustawodawczej i finansowej.
Zasada odpowiedzialności ministrów za króla przed Parlamentem.
Okres kształtowania się systemu rządów parlamentarnych (XVIII w.)

Bill o prawach (1689r.):

Stosowane przez króla suspensa i dyspensa są nielegalne.
Nielegalne jest ściąganie podatków bez zgody Parlamentu.
Nielegalne jest utrzymywanie stałej armii w okresie pokoju bez zgody Parlamentu.
Król nie może stanowić nowych ustaw  bez zgody Parlamentu.
Każdy akt króla wymaga zgody tego ministra, który jest doradcą króla w  danej materii.
Podani winni mieć prawo wnoszenia petycji do króla.
Stosowanie więzienia jako formy prześladowania politycznego jest nielegalne.
Niedopuszczalne jest  wymierzanie okrutnych kar i wysokich kaucji.
Parlament winien zbierać się często.
Zapewniona winna być wolność słowa w Parlamencie.

Bill został uchwalony przez Parlament w 1690r.
Dodano:
Monarcha obejmując tron winien podpisać deklarację potępiającą katolicki dogmat o przeistoczeniu a monarcha, który wyznawałby katolicyzm lub zawarł związek z katolikiem zostanie pozbawiony władzy.
Od tej pory monarcha przestał być wyłącznym ustawodawcą.

Ustawa o następstwie tronu (sukcesyjna) z 1701r.:

Regulowała porządek dziedziczenia tronu po bezpotomnej śmierci Wilhelma III a następnie Anny. Tron miał przejść na protestancką gałąź Stuartów – na Zofię i jej następców.
Monarcha winien należeć do kościoła anglikańskiego (jego małżonek także).
Zakaz opuszczania państwa bez zgody Parlamentu (zniesiono w 1714r.).
Zakaz łączenia członkostwa w Izbie Gmin z piastowaniem urzędu królewskiego.
Zakaz usuwania przez króla niewygodnych sędziów, którzy mieli być odtąd nieusuwalni (chyba, ze żądały tego obydwie izby).

Król odtąd związany prawem, obalono zasadę, że król stoi ponad prawem.
Zanik weta króla wobec ustaw Parlamentu.
Ograniczono uprawnienia króla w stosunku do członków rodziny królewskiej, polegające na wydawaniu zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego.

Uzależnienie króla od Parlamentu w dziedzinie finansowej.
Od 1760r. wstępujący na tron  przekazuje dobra królewskie w zarząd skarbowi państwa.
W zamian królowi przyznawano pewną sumę wpłacaną  na listę cywilną.
Król winien zaspokajać potrzeby dworu i opłacać niektórych urzędników.
Ponieważ suma była za niska, król musiał zwracać się do Parlamentu o uchwalenie nowych podatków.

Parlament – XVIII w.
Izba Lordów
Król mógł powoływać nowych lordów do Izby Lordów.

Izba Gmin
Przedstawiciele hrabstw (122) oraz miast (432) oraz 4 posłów wybieranych przez uniwersytety w Cambrige i Oxfordzie.
Reprezentowała interesy bogatego mieszczaństwa i  ziemiaństwa.
Zasady prawa wyborczego
System wyborczy zdeformowany, ponieważ mimo iż hrabstwa miały 2 razy więcej mieszkańców niż miasta wybierały mniej przedstawicieli.
Cenzus wieku w obu prawach: 21 lat.
Czynne prawo wyborcze
W hrabstwach: posiadacze wolnej własności ziemskiej oraz dożywotni dzierżawcy (min. dochód roczny 40 szylingów).
Wybory przeprowadzał szeryf.
Posłów miejskich: wybierały tylko miasta posiadające przywileje królewskie, i tym samym osobowość prawną.
Często miasta te były bardzo małe, podupadłe gospodarczo od czasów średniowiecza (tzw. zgniłe miasteczka).

Zasady były niejednolite, np. wymagano płacenia podatków; przysługiwało członkom zarządu miasta.
Na wybór posłów często mieli wpływ właściciele ziemscy.
Brak proporcji pomiędzy liczbą mieszkańców a liczbą wybieranych posłów.

Bierne prawo wyborcze
Cenzus majątkowy (300 funtów rocznego dochodu z dóbr ziemskich).
Ograniczenia:
Wymóg pokrywania kosztów wyborów przez samych posłów.
Brak diet poselskich.
Pozbawienie biernego prawa wyborczego katolików (od 1678r. obowiązkowa deklaracja posłów o potępieniu dogmatu o przeistoczeniu).
Obowiązek wykazywania się pochodzeniem angielskim przez cudzoziemców.
Kadencja

3 letnia, po czym wygasały mandaty posłów.
W czasie kadencji winien się zebrać co najmniej raz.
Faktycznie zbierał się co roku wobec konieczności uchwalania podatków.
W 1716r. przedłużono do 7 lat, przy czym można było go rozwiązać wcześniej.
Od 1695r. w razie śmierci króla mógł obradować jeszcze przez 6 miesięcy (wcześniej automatyczne rozwiązanie).
Musiał zebrać się po śmierci monarchy, aby złożyć przysięgę wierności nowemu monarsze.
Kompetencje

Uchwalanie ustaw.
Coroczne uchwalanie podatków.
Ustalał liczebność armii w czasie pokoju (od 1721r.).
Impeachment – zasada, że Parlament może pociągać do odpowiedzialności doradców królewskich.
Oskarżenia wnosiła Izba Gmin, a sądziła Izba Lordów.
Wykształciła się praktyka pociągania do odpowiedzialności politycznej ministrów poprzez kontrasygnatę aktów króla. Sankcją była odmowa zaufania ze strony Parlamentu. Oznaczało to ze król ma złego doradcę i musi go zmienić.

Stronnictwa polityczne

Wigowie

Stali na gruncie ideologii liberalnej.
Bronili władzy Parlamentu i tolerancji religijnej.
Opowiadali się za możliwością zmiany zasad następstwa tronu.
Dopuszczali możliwość czynnego oporu wobec monarchy.
Mieli poparcie wielkich właścicieli ziemskich i kupców.
Z czasem zaczęli bronić interesów przedstawicieli handlu i przemysłu.

Torysi

Stali na czele stanowiska legitymistycznego.
Bronili praw korony, w szczególności prerogatywy królewskiej.
Mieli poparcie średniego ziemiaństwa i duchowieństwa anglikańskiego.
Z czasem zaczęli bronić interesów ziemiaństwa.

Przewaga Parlamentu nad królem
Zmiany doprowadziły do przewagi Parlamentu nad królem.
Ograniczone zostało w praktyce prawo wznoszenia petycji do króla.
Społeczeństwo nie miało kontroli nad działalnością  Parlamentu opanowanym przez ziemiaństwo i bogate mieszczaństwo.

Gabinet – XVIII w.
Tajna Rada

Skład: najwyżsi dostojnicy stojący na czele działów zarządu państwa oraz 2 sekretarzy stanu:
Pierwotnie
1.- sprawy hrabstw północnych,
2.- sprawy hrabstw południowych.
Po 1781r.
1.- sprawy zagraniczne
2.- sprawy wewnętrzne.
Król mógł wprowadzać do Rady inne osoby, mógł też w każdej chwili odwołać członka Rady.
Organ liczny i mało sprawny.
Utraciła znaczenie po rewolucji.
Monarcha zaczął wybierać spośród Rady wąskie grono 5 zaufanych ministrów z którymi naradzał się w swoim gabinecie.
Organ nie cieszył się poparciem społeczeństwa i nazywany był „kabałą” (od nazwisk: Clifford, Arlington, Buckingham, Ashley, Lauderdale).
Rada gabinetowa
Wyodrębniła się ostatecznie z Tajnej Rady za Wilhelma III.
Złożona z rzeczywistych doradców króla (ministrowie).
Wilhelm III zaczął powoływać do rady ministrów wywodzących się z partii, która zdobyła większość w wyborach do Parlamentu.
Gabinet odtąd był jednopartyjny.
Musiał cieszyć się zaufaniem parlamentu.
Uniezależnienie się gabinetu od króla

Przewodniczył mu do 1714r. król, a gdy na tron wstąpiła dynastia hanowerska, jej przedstawiciele nie brali udziału w posiedzeniach gabinetu (zajmowali się rządzeniem w Hanowerze).
Pozostawiali swobodę działania ministrom wybieranym spośród zwycięskiej partii.
Przewodnictwo w gabinecie objął jeden z ministrów jako pierwszy minister.
Od tego czasu  ustalił się system rządów gabinetu.
Odtąd organ niezależny od króla, kierujący sprawami państwa.
Odpowiedzialność ministrów

Pierwotnie indywidualna.
Od 1711r. solidarna.
Po raz pierwszy ustąpił cały gabinet w 1782r.
Od 1784r. gdy gabinet powołany przez króla nie zdobył poparcia Izby Gmin, to król rozwiązywał Izbę i zarządzał nowe wybory.
Administracja lokalna

Szeryf
Nieliczne kompetencje sądowe.
Nadzorował wybory w hrabstwie.

Lord namiestnik
Przewodniczył kwartalnym zjazdom sędziów pokoju.
Proponował kandydatów na sędziów pokoju spośród właścicieli ziemskich.
Zapewnienie bezpieczeństwa na terenie hrabstwa.

Sędziowie pokoju
Wiele spraw administracyjnych.
Podporządkowane im były mniejsze miasta.

Parafie
Zarząd w nich przeszedł w ręce wielkich właścicieli ziemskich.
Tylko w miastach ustrój miał więcej cech demokratycznych – odbywanie się zgromadzeń parafialnych.
Na zgromadzeniach parafialnych wybierano lokalnych urzędników, kontrolowano dochody i wydatki.

Sądownictwo:
Sądy powszechne:
Sąd Spraw Pospolitych – gł. sprawy cywilne.
Sąd Ławy Królewskiej – gł. sprawy karne.
Sąd Eksczekieru – sprawy skarbowe.
Sąd Kanclerski – sprawy wg zasad słuszności.

Sądy wyższej instancji:
Sąd Izby Eksczekieru – sprawy skarbowe.
Izba Lordów – instancja apelacyjna w sprawach cywilnych; w I instancji sądziła sprawy karne z oskarżenia wniesionego przez Izbę Gmin oraz gdy zbrodnię popełnił lord.

Sądy szczególne:
Sądy kościelne.
Są Admiralski – właściwy w sprawach związanych z przewozem morskim.

Wojskowość:
Na oficerów wymagano wykazania się dużym dochodem.
Na czele milicji w hrabstwie stał lord namiestnik.
Do służby powoływano mężczyzn w wieku: 18-45 lat.
Coroczne 2-tygodniowe ćwiczenia milicji.
Na stałą armię wymagana była zgoda Parlamentu.
Do 1871r. stanowiska oficerskie w armii lądowej były kupne.
Duże znaczenie floty.

Wielka Brytania w XIX i XX w.

Konstytucja angielska w znaczeniu materialnym:
Brak konstytucji pisanej.
Nie było dzięki temu problemów sprzeczności ustaw z konstytucją.
Na konstytucję angielską składa się szereg elementów i aktów prawnych, które dotyczą ustroju państwa:

1)Prawo zwyczajowe, coraz częściej zastępowane ustawami, w dziedzinie ustroju nadal odgrywało znaczącą rolę. Na straży tego prawa stali sędziowie, kierujący się precedensami.
2)Konwenanse, ich istnienie stwierdza się w postępowaniu przed organami innymi niż sądy:
Powierzanie funkcji premiera przywódcy partii zwycięskiej w wyborach do Parlamentu.
Obowiązek ustąpienia rządu, który utracił zaufanie Izby Gmin.
Kolegialna odpowiedzialność gabonetu za prowadzoną politykę.
Zasada, że premier musi być członkiem Izby Gmin.
Zasada, że ustąpienie premiera oznacza dymisję wszystkich członków gabinetu.

3)Najważniejsze akty prawne dotyczące ustroju państwa:
Wielka Karta Wolności – 1215r.
Petycja o prawa – 1628r.
Ustawy z 1641r.
Habeas Corpus Act – 1679r.
Bill o prawach – 1689r.
Ustawa o następstwie tronu – 1701r.

Król:
Dziedziczny.
Głowa państwa, Kościoła anglikańskiego i symbol jedności Brytyjskiej Wspólnoty Narodów.
Kompetencje:
funkcje reprezentacyjne
stał na czele władzy wykonawczej
wykonywał uprawnienia, które nie były zastrzeżone dla innych organów
promulgacja ustaw (prawo sankcji), od 1707r. praktycznie uprawnienie to nie było wykonywane
prerogatywy:
prawo rozwiązania parlamentu
powołania i odwołania premiera i członków rządu
kreowania nowych parów, dostojników kościelnych
nadawanie odznaczeń
prawo łaski
zawieranie aktów międzynarodowych

Akty króla wymagajały kontrasygnaty ministra.
Król nie mógł bez udziału ministra przyjmować przedstawicieli państw obcych oraz ogłaszać oświadczeń.

W Tajnej Radzie król wydawał rozporządzenia. Praktycznie tym sposobem dokonywała się rejestracja aktów pochodzących od ministrów.

Parlament – XIX/XX w.
Izba Gmin

Dysponowała większą władzą.
Organ zdominowany przez 1. z partii politycznych.
Podporządkowana gabinetowi, bowiem premier był przywódcą partii, która posiadała większość.
Król nie miał prawa uczestniczenia w posiedzeniach Izby.

Kadencja
Kadencja nie mogła przekroczyć 5 lat.
Możliwe wcześniejsze rozwiązania parlamentu.
Decyzja należała formalnie do króla, faktycznie do premiera.
Podejmował ją w momencie najdogodniejszym dla własnej partii politycznej, kiedy istniała możliwość wykorzystania sytuacji przez partię rządzącą oraz był czas na przygotowanie programu wyborczego.
Obradowała na sesjach

Speaker
Wybierany na I sesji.
Zatwierdzał go król.
Przewodniczył obradom.
Pilnował zasad postępowania Izby.
Reprezentował Izbę na zewnątrz.
Uzyskał prawo przedstawiania królowi pisemnych wystąpień Izby (posłowie nie mieli indywidualnego dostępu do króla w przeciwieństwie do lordów).

Kompetencje
Stanowienie prawa, Izba Lordów nie mogła odrzucać projektów budżetowych. Do pozostałych mogła wnosić tylko poprawki.
Jeżeli poprawki wniesione przez Lordów nie zostały przyjęte przez Izbę to po upływie roku projekt uznawano za uchwalony w wersji przyjętej przez Izbę.
Inicjatywa ustawodawcza.
Kontrola finansowa.
Kontrola rządu przez pociąganie ministra do odpowiedzialności konstytucyjnej lub politycznej.

Izba Lordów
Skład

Duchowni i świeccy lordowie.
Dziedziczni, w linii męskiej wg zasad primogenitury i mianowani przez króla listem królewskim.
Większość lordów mianowana została już w XX w.
Liczba lordów dziedzicznych nie była ściśle określona.
Tylko lordowie Szkocji i Irlandii pochodzili z wyboru.
Wielu lordów nie brało aktywnego udziału w pracach Izby.

Kompetencje
Ustawodawstwo:
Zgoda Izby Lordów była niezbędna do uchwalenia ustawy o przedłużeniu kadencji Izby Gmin.
Udział w ustawodawstwie ograniczony do wstrzymywania na jakiś czas prac Izby Gmin.
Rodzajem kontroli politycznej Izby Lordów nad Izbą Gmin było weto zawieszające, wykonywane w okresie 2 lat.
Po 1911r. władze ustawodawczą przejęła całkowicie Izba Gmin.
Sądownictwo:
Uprawnienie do sądzenia ministra, gdy zastosowane było impeachment. Jednak prawo to wyszło stopniowo z użycia.

Tryb Obrad
Sesje odbywały się w tym samym czasie co sesje Izby Gmin.
Obradom przewodniczył Lord Kanclerz.

Gabinet– XIX/XX w.

Formalnie organem wykonawczym była korona, której uosobieniem był król.
Monarcha uprawnienia wykonywał osobiście lub przez sługi Korony.
Rząd w znaczeniu szerokim
Oznaczał „sługi Korony”, którzy sprawowali stanowiska w administracji państwowej.
Była to znaczna część członków partii rządzącej ze składu Parlamentu.
Nie był organem kolegialnym, lecz zespołem „służby cywilnej”.
Rząd w znaczeniu węższym
Gabinet, czyli kolegialny organ rządu (kilkunastoosobowy), który składał się z ministrów Korony, powołanych przez monarchę i politycznie odpowiedzialnych przed Parlamentem.
Członkowie gabinetu
Wchodzili w skład Tajnej Rady.
Na premiera król powoływał przywódcę partii zwycięskiej.
Pozostałych członków mianował król na wniosek premiera.
Prawo zdymisjonowania członka formalnie posiadał monarcha, faktycznie premier.
Premier

Główny doradca monarchy.
Szef rządu.
Wywierał zasadniczy wpływ na zachowania się frakcji parlamentarnych podczas głosowania.
Uprawnienia w zakresie rozwiązywania Parlamentu.

Udział w wykonywaniu przez monarchę prerogatyw.

Aktywnie kształtował stanowisko gabinetu i swojej partii.
O jego faktycznej roli decydował układ sił politycznych istniejących wewnątrz jego partii.

Podwójny charakter gabinetu
Polityczny – każdy minister polityczny charakter swojego urzędu wywodził z członkostwa w Parlamencie.
Administracyjny – z powierzonych mu zadań publicznych.
Kompetencje Gabinetu

Ustalanie polityki i przedstawianie jej Parlamentowi.
Kontrola organów wykonawczych, zgodnie z polityką nakreśloną przez Parlament.
Koordynowanie i kierowanie działalnością resortów administracji państwowej, gabinet nie pełnił funkcji administracyjnej, ale odpowiadał za tą działalność przed Parlamentem.
Ewolucja Ustroju
Poprzez stopniowe ograniczanie prerogatyw królewskich faktycznie władzę przejął w pierwszej kolejności Parlament, a wykorzystał ją poprzez ministrów odpowiedzialnych politycznie.
Następnie władza skoncentrowała się w gabinecie, a Parlament stał się narzędziem władzy gabinetu.
Ewolucja przebiegała w kierunku ustalania się szczegó
lnej dyktatury gabinetu z premierem na czele.
Opozycja i gabinet cieni
Przeciwwagą dla gabinetu i premiera była gwarantowana konstytucyjnie opozycja, tworząca „gabinet cieni”
Był gotowy do przejęcia władzy w każdej chwili.

Reformy prawa wyborczego w XIX w.

1829r.
Prawa wyborcze uzyskali katolicy
1858r.
Prawa wyborcze uzyskali Żydzi
1832r. – reforma Greya

Odebrała przedstawicielstwo zgniłym miasteczkom a przyznała je większym miastom przemysłowym.
Utrzymano wysoki cenzus majątkowy. Nieco zwiększyła się liczba osób posiadających prawa wyborcze.
1867r. – reforma Disrealego
Obniżyła cenzus majątkowy (średnie mieszczaństwo uzyskało prawa wyborcze).
1872r.
Wprowadzono zasadę tajności głosowania.
1884-85r. reforma Gladstone’a
Prawo wyborcze jest prawem podmiotowym jednostki (Izba Gmin przestała być reprezentacją korporacji terytorialnych).
Równe i jednomandatowe okręgi wyborcze.
Obniżyła cenzus majątkowy.
1911r.
Skrócono kadencję Izby Gmin z 7 do 5 lat.
1918r. reforma Loyd George’a
Wprowadziła wybory powszechne i bezpośrednie.
Granica wieku:
mężczyźni: 21 lat
kobiety: 30 lat
1928r.
Zrównano w prawie wyborczym kobiety z mężczyznami.
do 1948r
Utrzymała się nierówność w postaci wyborów pluralnych.

Zgniłe miasteczka – miasteczka posiadające od średniowiecza przywilej wysyłania swych przedstawicieli do Parlamentu, z czasem jednak utraciły znaczenie gospodarcze i stały się małymi osadami. W 1832r. w związku z reformą prawa wyborczego (reforma Greya) utraciły przedstawicielstwo.

Administracja Lokalna

Samorząd:
Zarząd terytorialny od średniowiecza oparty był na samorządzie – na organach, które reprezentowały lokalne społeczności i działały bezpłatnie.
Idea samo­rządu odpowiadała założeniom demokracji, miał być antidotum na centralistyczną i biurokratyczną ad­ministrację, charakterystyczną monarchii absolutnej.
Samorząd terytorialny nie był jednak demokratyczny, ponieważ tak w hrabstwach, jak i w miastach j zapewniał rządy najbogatszym.
W 1832r. zreformowano samorząd miejski wprowadzają obieralne organy miejskie w postaci rad.
W 1888r. zreformowano samorząd hrabstw, od­bierając władzę administracyjną sędziom pokoju (odtąd należało do sędziów tylko sądownictwo).
Wprowadzono 52 hrabstwa administracyjne (obok nich istniały dawne hrabstwa jako okręgi wyborcze i sądowe), w których władzę powierzono radom hrabstw.

W 1871r. wprowadzono urząd do spraw samorządu. Było to odrębne ministerstwo, którego zadaniem była kontrola samorządu.

Dzięki reformom administracja nadal zachowała decentralistyczny charakter, bowiem nie wykształciła się hierarchia urzędów  administracji ogólnej.
We wszystkich jednostkach administracyjnych działały tylko kolegialne organy samorządowe odpowiedzialne przed wyborcami i przed sądami (z tytułu naruszenia prawa).
Urzędnicy lokalni pełnili wobec organów samorządowych rolę doradców.

Tradycja samorządu z państwa feudalnego przeniesiona została do państwa kapitalistycznego, w którym oddano samorząd daleko idącej modyfikacji w kierunku jego zdemokratyzowania.
Dopiero w XX w. zaczął się w W. Brytanii rozwój scentralizowanej ad­ministracji biurokratycznej.
Sądownictwo

Sądownictwo angielskie wywodzi się z adwoka­tury. Prawnicy, którzy stykali się z sądami dzielili się na: adwokatów i solicytorów.

Adwokaci:
Adwokat działał w sądzie, toczył pojedynek z drugą stroną procesową, którą był także adwokat, nie było bowiem prokuratorów (oskarżenie i obronę wnosili prywatni adwokaci, proces był skargowy).
W takim układzie sędzia był rozjemcą między walczącymi ze sobą adwokatami, czuwał by żaden z nich nie odstąpił od reguł uczciwej gry, by strony działały zgodnie z regułami dowodowymi.
Ten sam adwokat raz występował w roli oskarżyciela, innym razem w roli obrońcy.

Solicytorzy:
Solicytor był prawnikiem o wysokich kwalifikacjach, który nie występował na sali sądowej, udzie­lał natomiast obywatelom porad prawnych, przygotowywał sprawę i wynajmował adwokata dla swojego klienta.
Klientem zatem adwokata była nie strona procesowa, lecz solicytor.

Sędziowie zawodowi:
Wybierani byli spośród ad­wokatów posiadających długoletnią praktykę.
Kom­plet zawodowych sędziów w Anglii był nieliczny.
Stali oni najwyżej w hierarchii sądowniczej i byli nie­odwołalni.
Uważano, że o wartości sądownictwa decyduje nie stan prawodawstwa, lecz poziom sędziów.
Przez długi czas trwała walka o niezawisłość sędziów(zakończona w XVIII w).

Sędziowie pokoju:
Bardzo liczni, oprócz zadań sądowniczych pełnili wiele funkcji administracyjnych.
Nie musieli mieć przygotowania
Pomagali im sekretarze posiadający co najmniej 5 letnią praktykę.
Kandydatów proponował lord namiestnik spośród właści­cieli ziemskich hrabstwa, po czym nominacji udzielał król.
Od 1745r. wymagany był od kandydata dochód roczny co najmniej 100 funtów.
Właściwość sędziów pokoju w sprawach cywil­nych określić można jako bardzo szeroką, w tym:
wydawanie nakazów zapłaty długów
określenie obo­wiązku spełniania określonych świadczeń
orzekanie w sprawach małżeńskich (np. separacja) i rodzinnych (opieka nad dziećmi)
Od 1919r. urząd sędziego pokoju mogły sprawo­wać kobiety.
Cenzus majątkowy przy obsadzie tego urzędu obowiązywał do 1906r.

Precedensy:
Sędziowie angielscy nie ogłaszali nigdy żadnej zasady prawnej.
Rozstrzygali konkretną indywidualną sprawę i wyrok obowiązywał formalnie tylko w danym przypadku.
Faktycznie gdy sędzia rozstrzygnął jakąś sprawę, to sędzia niższej instancji musiał w ten sam sposób rozstrzygnąć sprawę analogiczną.
W rzeczywistości więc sędzia tworzył normę.
Izba Lordów jako sąd była związana swoimi precedensami (zasada stare decisis).
Oficjalnie sędziowie twierdzili, że nie wprowadzają niczego nowego a tylko ujawniają to, co dotychczas nie było wyraźnie stwierdzone.
Kiedy istniał wyraźny przepis ustawy, sędziowie stosowali jego odpowiednio do brzmienia.
Tylko w prawie zwyczajowym gdy istniała wątpliwość, to sędzia tworzył nowe reguły. W tej dziedzinie sędziowie mieli dużą swobodę.

Sprawy cywilne:

Sądem I instancji były sądy hrabstwa (1-osobowe).
Hrabstwo podzielone zo­stało na okręgi, które sędzia objeżdżał tak aby w każ­dym okręgu przynajmniej jeden raz w miesiącu od­był się sąd.
Odwołania od sądów hrabstwa kiero­wane były do Wysokiego Trybunału, który był czę­ścią utworzonego w 1873r. z połączenia różnych są­dów wyższych, Najwyższego Trybunału (w ten spo­sób połączono sądy stosujące common law i sądy sto­sujące equity law).
Na czele stanął Lord Kanclerz (przewodniczył z urzędu Izbie Lordów).
Z racji, że był członkiem gabinetu, zmie­niał się, gdy władza przeszła w ręce innej partii.
Lord Kanclerz łączył wiele funkcji: był zwierzchni­kiem sądownictwa, członkiem rządu, przewodniczył Izbie Lordów.

Lordowie Apelacyjni
W 1876r. ze znakomitych prawników, którzy uzyskali dożywotnie parostwo, zorganizowano Lordów Apelacyjnych (Lordów Prawa) w Izbie Lor­dów — kolejna instancja odwoławcza.
Lor­dowie nie będący prawnikami przestali uczestni­czyć w posiedzeniach tego sądu.
Trybunał ten są­dził w składzie 5-osobowym. Na skierowanie sprawy do Izby Lordów należało mieć zezwolenie Trybunału lub samej Izby Lordów.

Sprawy karne:

Sę­dziowie pokoju
Najniższa instancja, rozstrzygali ponad 2/3 spraw karnych.
Sądzili dwuosobowo i na sesjach kwartalnych:
stanowili obsadę sądów dla nie­letnich;
w sprawach, które sądzono z udziałem przysię­głych przeprowadzali postępowanie przygotowawcze i na tej podstawie decydowali czy umorzyć po­stępowanie, czy skierować sprawę do sądu z udzia­łem przysięgłych;
pełnili funkcje policyjne, wydawali nakazy aresz­towania podejrzanych;
rozpatrywali sprawy karne w I instancji: drobniej­sze przestępstwa, dla których tradycja nie wyma­gała udziału przysięgłych; za które kara nie mogła przekroczyć 6 miesięcy pozbawienia wolności lub 100 funtów grzywny.

Przestępstwa zagrożone karą 2 tygodni pozbawie­nia wolności lub grzywny do 20 szylingów sądzić mógł tylko jeden sędzia.

Niektóre okręgi miejskie za zezwoleniem mini­stra spraw wewnętrznych rezygnowały z bezpłatnych sędziów pokoju i zatrudniały zawodowego sędziego, któremu wypłacały wynagrodzenie.

Trybunał sesji kwartalnych
II instancją, rozpatrywał odwołania.
W I instancji rozstrzy­gał z udziałem przysięgłych sprawy o przestępstwa o większym ciężarze gatunkowym (wyłączone były przestępstwa zagrożone karą śmierci lub dożywot­niego więzienia).
Sesje odbywały się co kwartał w hrabstwach, kolegialnie w składzie co naj­mniej 2 sędziów, których można było zastąpić sędzią zawodowym (sądził 1-osobowo).

Trybunał  Assize
Sądził najpoważniejsze przestępstwa w I instan­cji w składzie 1-osobo­wym.
Była to pozostałość sądów królewskich z XII w.
Dla sprawowania tego sądu Anglia podzielona została na okręgi. W głównym mieście 2-4 razy w roku odbywał się sąd.

Sądy przysięgłych
Przekazywanie spraw karnych sądowi przysię­głych odbywało się w dwojaki sposób:
1)przez sędziów pokoju po przeprowadzeniu postę­powania przygotowawczego;
2)poprzez sąd Coronera
Instytucja nieznaną na  kontynencie, jej początki sięgają XIII w.
Coroner przeprowadzał dochodzenie gdy popełniono morderstwo, w tym m.in. dokonywał oględzin ciała osoby, która zmarła z niewyjaśnionych przy­czyn.
Coroner przeprowadzał rozprawę z udzia­łem 7-11 przysięgłych.
Działanie jego kończyło się przekazaniem sprawy sądowi z ławą przysię­głych.

Trybunału Apelacji Karnej
Kierowano do niego odwołania od Sesji Kwartalnych lub spraw wsz­czętych w Assize (z odwołaniem mógł wystąpić minister spraw wewnętrznych).
Orzekał w składzie co naj­mniej 3 sędziów.
W sprawach wyjątkowo ważnych możliwe było odwołanie do Izby Lordów (w 1948 r. zniesione zostało orzekanie Izby Lordów w I instan­cji w charakterze sądu parów — gdy przestępstwo popełnił par).

Przysięgli
Instytucja, poprzez którą miało realizować się w procesie prawo przewidziane w Wielkiej Karcie Wolności – prawo do sądzenia przez rów­nych sobie.
Przysięgłym mogła być osoba, między 21 a 60 rokiem życia.
Do 1949r. przy­sięgłym nie zwracano kosztów przejazdu oraz utraco­nych zarobków.
Pełne zastosowanie ta instytucja znalazła w procesach w sprawach karnych, zaś w sprawach cywilnych jej zastosowanie ograni­czono.

Ustawa z 1888r. o sądach hrabstwa przewidywała, że gdy wartość roszczenia przewyższa kwotę 5 fun­tów, to strony mogą żądać zwołania ławy przysię­głych złożonej z 8 osób.

W 1920-33 ze względów oszczędnościowych zaczęto ograniczać udział przysięgłych w procesach cywilnych (np. o powołaniu ławy decydował sąd). Ława orzekała zarówno o fakcie (np. o powstaniu szkody), jak i o wysokości odszkodowania. Werdykt musiał zapaść jednomyślnie.
W procesie karnym przysięgli wypowiadali się wyłącznie co do faktów, zaś o kwalifikacji prawnej i wymiarze kary orzekał sędzia.
Przysięgli uczestni­czący w postępowaniu w sprawach karnych zorgani­zowani byli w ławy:

Ława w sądzie Coronera
7 – 11 przy­sięgłych
Orzekała większością głosów.

Mała Ława na sesjach kwartalnych i w Assizes
12 przysięgłych
Werdykt dotyczący winy zapadał jednomyślnie.

Wielka Ława
12 – 23 przysięgłych
Orzekała większością głosów.
Wnosiła oskarżenie do Trybunału sesji kwartal­nych lub do Assize.

W 1933r. Ławę Wielką uznano za zbędną z tego powodu, że w sprawach związanych z możliwo­ścią wniesienia oskarżenia wcześniej orzekał Coroner lub sędzia pokoju. Ze względów oszczędnościowych Wielką Ławę zniesiono.

Szkocja, Irlandia i kolonie zamorskie W. Brytanii

Szkocja

Do zbliżenia między Szkocją i Anglią doszło w 1603r., kiedy tron angielski objęła szkocka dynastia Stuartów.
Obydwa państwa łączyła odtąd unia personalna.
Unie odnowiono w 1654r., ale po restauracji w Anglii monarchii w 1660r. została rozwiązana.
W 1707r., za panowania Anny, doszło do zawarcia unii realnej.
Państwo przyjęło nazwę Wielkiej Brytanii, królowie zaś przyjęli ty­tuł „królów Zjednoczonego Królestwa W. Brytanii”.
Utworzono wspólny Parlament, do którego szkockie hrabstwa wybierały 30 posłów, miasta — 15.
Szkocja zachowała odrębny Kościół i sądownictwo.

Irlandia

Od XII w. Anglia czyniła starania o opanowanie Irlandii.
Od końca XV w. ustawy uchwalone przez Parlament angielski obowiązywać miały w Irlandii, zaś parlament irlandzki mógł uchwalać ustawy jedy­nie za zgodą Tajnej Rady.
1542r. – Henryk VIII przyjął tytuł króla Irlandii.
1641r. -  wybuch antyangielskiego powstania.
W latach 1649-52 powstanie rozgromiono a Parlament angielski uchwalił ustawę o kolonizacji Irlandii.
Walka z katolicyzmem, bowiem ustawa zezwalała na konfiskatę ziemi katolikom, uznanym za wro­gów Anglii, jak i protestantom – uznawanym za wrogów ustroju angielskiego.
Planowano wysiedlenie całej ludności, co nie powiodło się, ponie­waż w wyniku kolonizacji powstały ogromne majątki ziemskie, które wymagały dużej liczby rąk do pracy.
W okresie pa­nowania dynastii hanowerskiej katoli­ków irlandzkich pozbawiono praw wyborczych oraz prawa nabywania ziemi.
Od końca XVIII w. traktowana była jak kolonia także pod względem gospodarczym. Dostar­czała surowców i nie wolno było rozwijać jej prze­mysłu  konkurencyjnego dla Anglii.

Polityka W. Brytanii wobec Irlandii zmieniła się dopiero w 2. połowie XVIII w., w czasie trwania wojny w Ameryce Północnej.
W 1782r. W. Brytania uznała niezależność parlamentu irlandzkiego, złago­dzono też  ustawodawstwo antykatolickie.
W 1798r. zawarta została unia z mocą obowiązującą od 1800r. – do Parlamentu angielskiego wprowa­dzono lordów i posłów irlandzkich. Zmianie uległa tytulatura króla angielskiego.
Obszarnicy angielscy władali większością ziem w Irlandii, co było powodem wielu dalszych kon­fliktów.
W latach 70-tych XIX w. Irlandia występo­wała z żądaniem zniesienia unii i przywrócenia samorządu, zaś w 1886 r. wystąpiła z projektem autonomii.
Dopiero w 1914r. uchwalono ustawę o autonomii Irlandii. Ustawa jednak nie we­szła od razu w życie, a po I wojnie światowej została cofnięta.
W 1919r. parlament irlandzki uchwalił utworze­nie niezależnej Republiki Irlandzkiej.
W. Brytania uznała Republikę w 1921r., traktując ją jako do­minium wchodzące w skład Brytyjskiej Wspólnoty Narodów.
W 1922r. uchwalona została konstytucja, nadająca Irlandii ustrój parlamentarny zbliżony do brytyjskiego.

Kolonie zamorskie W. Brytanii

W 1713r. W. Brytania uzyskała w Ameryce Pn. terytoria wokół zatoki Hudsona. Wzdłuż wybrzeży Atlantyku powstały liczne kolonie angielskie, z któ­rych powstało USA.

Kanada:
Na mocy traktatu pokojowego z 1763r., koń­czącego wojnę siedmioletnią, uzyskała Kanadę z częścią Luizjany.
Od 1764r. zaczęto wprowadzać w Kanadzie ustawodawstwo angielskie.
W 1791r. podział na dwie prowincje: Ka­nadę Górną, gdzie przeważała ludność angielska i Kanadę Dolną z przewagą ludności francuskiej.
W 1840r. Kanada uzyskała rządy parlamentarne a w 1867r. z prowincji kanadyjskich utworzona zo­stała federacja — Dominium Kanady z parlamentem i rządem związkowym.

Indie:
W 1600r. utworzona została „Kom­pania kupców londyńskich prowadzących handel ze Wschodnimi Indiami”, która od Elżbiety I uzyskała na 15 lat przywilej wyłączności prowadzenia handlu, z prawem zarządzania Indiami.
Przywilej zezwalał na nabywanie przez Kompanię nowych terenów i wyda­wanie ustaw pod warunkiem, że nie będą sprzeczne z ustawami angielskimi.
Kompania miała prawo ustanawiania własnych władz, w szcze­gólności obsadzania urzędu gubernatora.
W 1639r. przywilej dla Kompanii został odnowiony na czas nieograniczony (w czasie rewolucji angielskiej przy­wilej przez krótki czas nie obowiązywał, po czym w 1657r. Cromwell przywrócił jego moc obowiązu­jącą).

W latach 1698 -1708 przeprowadzono reorgani­zację Kompanii.
W Indiach utworzono 3 okręgi administracyjne ze stolicami w Bombaju, Madrasie i Kalkucie.
Na czele każdego stał gubernator (prezy­dent) z radą przyboczną.
W latach 70-tych XVII w. wprowadzono generalnego gubernatora z 4-osobową radą, organy wybierane na 5 lat.
Działalność Kompanii została poddana kontroli władz państwowych.

W 1784r. we­szła w życie ustawa, która na długi czas stała się podstawą zarządu Indii.
Wprowadziła Urząd Kontroli złożony z 7 członków Tajnej Rady, miano­wanych przez króla.
Utworzony też został Tajny Ko­mitet stojący ponad walnym zgromadzeniem Kompa­nii. Wzmocniono pozycję generalnego guber­natora i prezydentów (kosztem rad).
Zmiany te ozna­czały podporządkowanie administracji Indii organom państwowym W. Brytanii.

W 1858r. Kompania została zlikwidowana a za­rządem Indii z ramienia Korony zajął się specjalnie dla tego celu ustanowiony sekretarz stanu.
Od 1858r.  generał-gubernator uzyskał tytuł wicekróla Indii.
W 1878r. królowa W. Brytanii przyjęła tytuł ce­sarzowej Indii.

Proces uniezależniania się Indii:
Rozpoczął się na początku XX w.
W 1919r. weszła w życie ustawa kon­stytucyjna o ustroju Indii.
Ustrój oparty został na zasadzie federacji.
W prowincjach wpro­wadzono ustrój parlamentarny ale w ograniczonej postaci.
Zaczęły powstawać partie poli­tyczne o nacjonalistycznych i separatystycznych pro­gramach, zjednoczone w Partię Kongresu na czele z Mahatmą Ghandi.
W wyniku konfliktów między partią a władzami brytyjskimi w latach 1930-1935 doszło do zwołania kilku konferencji.
W 1935r. Parlament brytyjski uchwalił nową ustawę konstytu­cyjną dla Indii, która nadała federacji stanowisko zbli­żone do dominium.
XVIII/XIX w. kolonie brytyj­skie:
Należały do kompanii handlowych, które otrzymały odpowiedni przywilej od króla. W 1. poło­wie XIX w. poddane zostały bezpośredniemu zarzą­dowi Korony.
Podlegały bezpośrednio Koronie – urzędnikiem mianowanym przez króla był gu­bernator. Istniały też parlamenty, najczęściej dwuizbowe.

Domina:
Od II połowy XIX w. kolonie zdobywały coraz większą samodzielność.
Proces ten nasilił się na po­czątku XX w., kiedy to kolonie zaczęły tworzyć dominia, pozostające tylko w luźnej zależności od Korony.
1900r. – Unia Austra­lijska
1909r. – Unia Południowo-Afrykańska.
Zagadnienia wspólne dla kolonii i W. Brytanii re­gulowano na konferencjach kolonialnych, z których I odbyła się w 1887 r.
Na konferencji w 1907 r. samodzielnym koloniom przyznano nazwę dominiów. Ustalono też, że konferencje będą zwoły­wane co 4 lata.
W 1911r. przyjęta została zasada, że rząd brytyjski przed zawarciem umowy międzynaro­dowej winien porozumieć się z dominiami.
Po zakończeniu I w.ś., w 1919r. do­minia przyjęte zostały do Ligi Narodów i wkrótce uzyskały prawo prowadzenia własnej polityki zagra­nicznej.

Brytyjska Wspól­nota Narodów:
W 1931r. Statut Westminsterski stwo­rzył podstawę organizacji zwanej Brytyjską Wspól­notą Narodów.
Wchodzące w jej skład dominia stały się państwami równorzędnymi Zjednoczonemu Kró­lestwu W. Brytanii, co oznaczało, że zakończył się okres przewagi W. Brytanii.
Reprezentantem Korony w dominium był generalny gubernator mianowany przez króla w porozumieniu z rządem danego domi­nium.
Wspólnota miała charakter luźnego związku państw, które łączyła Korona.
Ogniwem łączącym członków wspólnoty były ustawy imperialne – wydawane przez Parlament brytyjski za zgodą par­lamentów dominialnych.
Do zacieśnienia więzów po­między dominiami a W. Brytanią przyczyniały się także wspólne konferencje, które z reguły poświę­cano polityce zagranicznej.
Rolę łączników odgrywali Wysocy Komisa­rze Dominialni rezydujący w Londynie.
Prócz luź­nych więzów o charakterze ustrojowym, poszcze­gólne człony Wspólnoty Brytyjskiej łączyły także więzy gospodarcze.

No tags for this post.