Francja XVIII – XXw
FRANCJA w latach 1789-1946
Monarchia ograniczona (1789 -1792)
Początek rewolucji francuskiej: Zwołanie 5 V 1789r., po 175 latach przerwy, Stanów Generalnych, które ogłosiły się: 17 VI Zgromadzeniem Narodowym, a następnie 9 VII Konstytuantą rozpoczyna pierwszą fazę burżuazyjnej rewolucji francuskiej. Kiedy Ludwik XVI nakazał ściągać siły wojskowe z Wersalu, aby rozwiązać Zgromadzenie i zdymisjonować zwolennika reform, ministra finansów Neckera, w Paryżu wybuchło powstanie. 14 VII 1789r. lud paryski zdobył Bastylię, symbol królewskiego despotyzmu. Wkrótce fala rewolucyjna ogarnęła całą Francję. Masowe wystąpienia ludności wiejskiej (tzw. „Wielka Trwoga”) zaniepokoiły burżuazję.
W obawie przed powszechnym powstaniem chłopskim, z 4 na 5 VIII 1789r. Konstytuanta uchwaliła zniesienie ustroju feudalnego, likwidując przywileje szlachty, oraz powinności feudalne chłopów wobec panów. W dekretach z 5-11 VIII: zniesiono osobiste poddaństwo chłopów ciężary rzeczowe, związane z ziemią, należące do sfery tzw. „feudalizmu kontraktującego”, miały być utrzymane, z przyznaniem chłopom jedynie prawa do ich wykupu zniesiono sądownictwo patrymonialne zniesiono wszelkie przywileje podatkowe i kupno urzędów.
Kolejne zasadnicze uchwały Konstytuanty: Deklaracja praw człowieka i obywatela z 26.VIII. 1789 r.; reformy zarządu terytorialnego; reformy sądownictwa; reformy w dziedzinie stosunków wyznaniowych. Spełnieniem najważniejszego zadania Konstytuanty i zarazem ukoronowaniem dzieła jej reform było uchwalenie pierwszej spisanej konstytucji francuskiej 4 IX 1791 r.
Deklaracja praw człowieka i obywatela z 26 VIII 1789 r.: Zredagowana wg projektu Lafayett’a była doktrynalnym wyrazem zachodzących we Francji przeobrażeń. Stanowiąc podstawowy dokument programowy Wielkiej Rewolucji Francuskiej stworzyła fundament nowego systemu prawa państwowego i jako wstęp włączona została do konstytucji z 1791r. Nawiązywała do: amerykańskich deklaracji stanowych szkoły prawa natury poglądów J. Locke’a, Monteskiusza, Rousseau i innych myślicieli francuskich XVIII w. Niektóre jej sformułowania przypominają Deklarację Niepodległości USA.
W treści Deklaracji można wyodrębnić dwie podstawowe grupy zagadnień: Zasady dotyczące organizacji państwa, zasada suwerenności ludu oraz zasada podziału władzy (rozgraniczenie władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej). Prawa i wolności obywatelskie, Deklaracja traktowała jako fundamentalne i nienaruszalne: wolność (fizyczną i duchową), własność, bezpieczeństwo i opór przeciwko wszelkim formom ucisku.
Deklaracja proklamowała też: równość wobec prawa i sądu nietykalność osobistą równy dostęp do urzędów i stanowisk wolność myśli, słowa i druku równość podatkową wolność przekonań religijnych Katalog praw jednostki miał zapobiec przede wszystkim tym nadużyciom władzy w stosunku do poddanych, jakie występowały w monarchii absolutnej, opartej na feudalnych podstawach. Deklaracja, umacniając podstawy nowego, burżuazyjnego porządku, wprowadziła do życia państwowego nieznane dotąd pojęcie podmiotowych praw publicznych, tworząc dla nich konstytucyjną gwarancję.
Reformy zarządu terytorialnego i sądownictwa:
Reforma administracyjna: Wprowadzenie nowego, 4-stopniowego podziału administracyjnego. Francję podzielono na 83 departamenty, nie zwracając przy ich rozgraniczaniu uwagi na historyczne tradycje. Departamenty dystrykty kantony gminy miejskie i wiejskie. Władzę powierzono wyłanianym w wyborach cenzusowych organom samorządowym: radom departamentalnym, dystryktowym i municypalnym. Spowodowało to zniesienie odrębnych, terenowych urzędów państwowych i w praktyce, z powodu braku właściwego przygotowania organów wybieralnych oraz niedostatecznej kontroli ich działania nie zdało egzaminu, co stało się w przyszłości główną przyczyną gruntowej przebudowy nowego systemu przez Napoleona.
Reforma sądownictwa: Zniesiono wszystkie dotychczasowe sądy. Zgodnie z treścią Deklaracji sądy miały być niezawisłe, zarówno od władzy wykonawczej, jak i ustawodawczej. Dodatkową gwarancją tej niezawisłości miała być zasada nieusuwalności sędziów. Wszystkie stanowiska sędziowskie, poza sędziami pokoju, miały pochodzić z wyboru. Wprowadzenie równych dla wszystkich, sądów powszechnych, podzielonych na instancje, odrębnych dla spraw cywilnych i karnych. W sprawach karnych przyjęto na wzór angielski udział przysięgłych w postępowaniu sądowym, jako czynnika społecznego. 27 XI 1789r. utworzono Trybunał Kasacyjny, który w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego bądź procesowego mógł uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Uregulowanie stosunku państwa do Kościoła katolickiego: Deklaracja proklamowała wolność sumienia i zasadę tolerancji religijnej. Związek Kościoła katolickiego z francuską monarchią zmuszał Konstytuantę do nowego uregulowania stosunków z Kościołem. Dekretem z 2 XI 1789r. ogłosiła konfiskatę dóbr kościelnych wraz ze zobowiązaniem wypłacania duchowieństwu miesięcznych uposażeń tytułem rekompensaty. 13 XI 1789r. na mocy kolejnego dekretu rozwiązano wszystkie zakony z wyjątkiem prowadzących działalność edukacyjną bądź charytatywną. Dzięki uchwalonej 12 VII 1790r. tzw. konstytucji cywilnej kleru, państwo uzyskało prawo ingerencji w stosunki wewnętrzne Kościoła. Zniosła ona dotychczasowy podział diecezjalny Francji wprowadzając nowy podział, dostosowany do podziału administracyjnego kraju. Zmniejszono znacznie ilość biskupstw. Biskupów i proboszczów wybierać mieli uprawnieni obywatele w diecezjach i parafiach, pozostawiając jedynie władzom Kościoła prawo zatwierdzania tych wyborów. Z punktu widzenia prawa kanonicznego ustawa ta była niemożliwa do przyjęcia i wywołała wieloletni konflikt z Kościołem. Została również potępiona przez papieża. Duchowni, którzy nie chcieli złożyć przysięgi na wierność tej ustawie mieli zakaz pełnienia swoich funkcji kapłańskich. Opróżnienie większości biskupstw i znacznej części parafii doprowadziło do rozłamu wśród katolików francuskich i powstania tzw. kościoła konstytucyjnego, który nie zyskał jednak większego poparcia wiernych. W 1792r. Konwent wprowadził obowiązkowe śluby cywilne, dopuścił rozwody i przekazał sądownictwo w sprawach małżeńskich sądom powszechnym. Funkcje urzędników stanu cywilnego powierzono władzom gminnym.
No tags for this post.