Germanie
* Pochodzili z Półw. Jutlandzkiego i Skandynawskiego.
* Ok. 1200 r.p.n.e. przesunęli się na tereny Niziny Niemieckiej.
* Podział na liczne grupy:
* Zachodnia – skierowała się w stronę Dunaju i Renu, graniczyła z Cesarstwem.
* Wschodnia (Goci) – przesunęła się (II-IV) z terenów Morza Czarnego na zachód.
* Podział Gotów: Wizygoci i Ostrogoci.
* IV w. – Wielka wędrówka ludów.
* Doprowadzili do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego.
* Początkowo dzięki Germanom Rzymianie mieli zapewnioną uprawę ziemi i obronę terenów przygranicznych.
* Coraz częściej dochodziło do konfliktów; doprowadziło to do wojny z Wizygotami (klęska Cesarstwa pod Adrianpolem w 378r.).
* W czasie wędrówek utraciła na znaczeniu wspólnota krwi a nabrała znaczenia organizacja terytorialna.
* Podział ludności wspólnot: wolni (pełnia praw, zróżnicowani majątkowo), półwolni i niewolni.
Państwa plemienne – civitates
Organizacja plemienna
* Zorganizowanie na zasadach demokratycznych.
* Zasada równości członków plemienia.
* Civitas okręgi (pagus) osady (vicus).
* Były rozbudowane.
* Stopniowo ogół wolnych tracił na znaczeniu na rzecz grupy uprzywilejowanej.
Wiec
* Podejmowano na nim najważniejsze decyzje.
* Stawiali się na niego wolni w uzbrojeniu (demokracja wojenna).
* Wybierano przywódcę plemienia.
* Decydowano o najważniejszych sprawach plemienia.
Książe
* Wybory ograniczano z reguły do 1 możnego rodu – połączenie zasady elekcyjności z zasadą dziedziczności.
* Zakres władzy nie był szeroki.
* Sprawował dowództwo wojskowe.
* Przewodniczył wiecowi.
Sądownictwo
* Zorganizowane dwustopniowo.
* Najważniejsze sprawy – wiec z księciem.
* Drobniejsze – rozstrzygane w związkach terytorialnych.
Wojskowość
* Powszechna służba wojskowa (wszyscy wolni).
* Stała drużyna książęca u boku króla.
Środki utrzymania
* Pochodziły z: łupów wojennych, danin płaconych przez podporządkowane plemiona, kar sądowych i darów.
[Następna strona...]
System kwaterunkowy (hospitalitas)
* Ustalone przez cesarzy Honoriusza i Arkadiusza w 398r. zasady osiedlania się Germanów na terytoriach rzymskich.
* Ludność miejscowa przekazywała Germanom część posiadanego dobytku – 1/3, 1/2, 2/3 ziemi z inwentarzem i część domostw.
* Osiedlanie się następowało na podstawie umów zawartych z cesarzem i przywódcami plemiennymi.
* Realizacja systemu spowodowała przejście dużej części latyfundiów w ręce elity germańskiej.
* Szczepy osiedlone na tym systemie były traktowane przez władze rzymskie jako sojusznicy – socii.
Germanie na terytoriach rzymskich
* Przejmowali zarówno władze cywilną jak i wojskową.
* Tworzyli półsuwerenne obszary.
* Wodzowie germańscy przyjmowali tytuł króla.
* Przejęli niektóre rzymskie instytucje ustrojowe.
* Doszło do przemieszania się kultury i obyczajów.
* Przejęcie przez German chrześcijaństwa.
Plemiona germańskie
Wizygoci
* System kwaterunkowy: 2/3 ziemi i inwentarza.
* Szybko wyodrębniła się wśród nich warstwa możnych.
* Pojawił się i rozwinął proces feudalizacji.
* Najczęściej w zamian za opiekę i utrzymanie (ziemię) wolni wstępowali do służby wojskowej u możnych.
* Traciły na znaczeniu dawne wspólnoty rodowe.
* Nastąpiło przemieszanie się z ludnością rzymską.
* 587r. – przejęcie katolicyzmu.
* Na czele państwa stał elekcyjny król (uprawnienia ustawodawcze i sądownicze).
* Król musiał się liczyć z radą królewską.
* Administracja lokalna i skarbowość – w zasadzie taka sama jak w czasach rzymskich.
* Na czele prowincji stał dux, a na czele civitas comes (hrabia).
Wandalowie
* Pierwotnie przestrzegali systemu kwaterunkowego.
* Na terenie Afryki rozpoczęli jednak swobodne osadnictwo, oparte na prawach zdobywcy i usiłowali podporządkować sobie miejscową ludność.
* Za Gejzeryka wzrosła władza królewska.
* Wprowadzono dziedziczność tronu.
* Administracja scentralizowana.
* Utrata wpływu na bieg spraw państwowych zgromadzeń ludowych.
Ostrogoci
* Osiedlili się na zasadach kwaterunku, stan swojego posiadania rozszerzyli o ziemię odebraną ludności rzymskiej.
* Władza króla pochodziła z delegacji cesarza.
* Król miał ograniczoną władzę ustawodawczą – ustawy mógł wydawać tylko cesarz, ale mógł wydawać edykty, które nie będąc ograniczone w czasie, były zbliżone do ustaw.
* W pozostałych dziedzinach był w zasadzie niezależny.
* Obok urzędników rzymskich istnieli urzędnicy ostrogoccy, którzy kontrolowali urzędników rzymskich (a często ograniczali ich kompetencje).
* Tylko w prowincjach przygranicznych całą władzę sprawował ostrogoccki dowódca wojskowy.
* Armia zachowała całkowicie germański charakter.
* Ludność rzymska obciążona była podatkami, od których zwolnieni byli Ostrogoci.
Burgundowie
* Na czele państwa stał król z szerokim zakresem uprawnień.
* Miejsce rzymskich prowincji zajęły germańskie okręgi – pagus, w których władzę cywilną z sądownictwem i wojskową sprawowali hrabiowie.
Longobardowie
Osadnictwo
* Oparte na prawach zdobywcy.
* Ludność rzymska pozbawiona została praw politycznych a często i prawa własności gruntów.
* Miejscowych podporządkowano longobardzkiemu prawu i sądom.
* Tylko obowiązek służby wojskowej spoczywał wyłącznie na Longobardach.
Zbliżenie się obu grup i zrównanie w prawach
* VII w. – przejście na katolicyzm.
* VIII w. – zrównanie w prawach wszystkich. Od tego czasu ludność rzymską zaczęto powoływać także do służby wojskowej.
Feudalizacja
* Wyodrębnienie się grupy wielkich właścicieli ziemskich (wyżsi urzędnicy królewscy i członkowie drużyny królewskiej).
* Mniej zamożni popadli w zależność, często otrzymywali od możnych ziemię w zamian za czynsz.
* Niektórzy nie mogąc opuścić ziemi, spadali do rzędu ludności półwolnej (aldiowie). Pozostawali pod patronatem pana i przywiązani byli do ziemi.
* Liczni niewolnicy, ale nastąpiło poprawienie ich położenia.
Organizacja władzy centralnej
* Ogólne zgromadzenie – utraciło na znaczeniu, miało charakter przeglądu wojskowego.
* Znaczenia nabrały zgromadzenia lokalne.
* Dwór stanowił centralny ośrodek administracji.
* Urzędników nadwornych powoływał król.
Król
* Połączenie elekcyjności z dziedzicznością – wybór ograniczony do członków rodu królewskiego.
* Przejął większość uprawnień ogólnego zgromadzenia.
* Najwyższa władza wykonawcza, sądownicza.
* Naczelny wódz.
Administracja lokalna Wojewoda – dux
* Mianowani dożywotnio przez króla.
* Niektórzy uzyskali znaczną niezależność, posiadali własne dwory i drużyny.
* Skupiali całą władzę cywilną i wojskową.
Gastald
* Zarządca dóbr królewskich.
* Mianowany przez króla i w każdej chwili odwoływalny.
* Powoływani z reguły dla województwa.
* Funkcje wojskowe i policyjne.
* Stał się konkurentem wojewody (często powierzano mu wszystkie jego dotychczasowe funkcje).