Wykładnia
I. POJĘCIE
Cel wykładni: ustalenie znaczenia przepisu prawnego lub jego fragmentu zgodnie z prawem i w oparciu o przyjęte w doktrynie i orzecznictwie dyrektywy wykładni (w razie występowania wątpliwości, co do znaczenia przepisu).
1. Teoria klaryfikacyjna Polega na wyjaśnianiu sensu przepisów budzących wątpliwości. Jest kanonem wykładni.
2. Teoria derywacyjna Wykładnia to rekonstruowanie z przepisów prawnych norm prawnych. (L.M. – ta teoria jest wadliwa; ustalanie znaczenia to tylko 1 z etapów).
3. Teoria deklaratoryjna Wykładnia to odtwarzanie sensu przepisów prawnych, a nie tworzenie. Tradycyjny, utrwalony przez pozytywizm prawniczy punkt widzenia.
4. Teoria konstytutywna W pewnych sytuacjach wykładania ma charakter twórczy – nie każda jednak.
Rozwijanie prawa „Rechtsfortbildung”. Ze względu na same właściwości tekstów prawnych wykładnia ma charakter twórczy, kreatywny. Nie zawsze możliwa jest interpretacja odtwórcza. Zyskała zwolenników w latach 60. i 70. na skutek rozwoju badań nad językiem (Dworkin). Orzecznictwo: sytuacje nadzwyczajne, wymagające szczególnego uzasadnienia. Hart: „Open texture of law” pojęcia języka potocznego mają często cząstkową, niezupełną interpretację. Czasami język milczy i trzeba wtedy interpretować twórczo.
Kiedy wykładnia ma charakter twórczy: Odstępujemy od jasnego sensu językowego. Przypadki wykładni rozszerzającej i zwężającej. Przypadki pojęć niedookreślonych, otwartych semantycznie.
Teoria, za którą opowiadają się nasze sądy: 7 III 1995r. – orzeczenie TK: opowiada się za teorią deklaratoryjną. SN: w pewnych sytuacjach sąd jest zmuszony użyć wykładni kreatywnej. „Prawnik, gdy jest to możliwe powinien zawsze interpretować przepisy odtwórczo”.
Zakaz wykładni prawotwórczej. Zakaz tworzenia prawa przez sądy. Podstawowa dyrektywa wykładni prawa. Sąd nie powinien dokonywać twórczej wykładni. Sąd nie może ani tworzyć norm nowych ani modyfikować znaczenia norm istniejących (ale są pewne wyjątki). Sądy w razie zaistnienia potrzeby zastosowania wykładni twórczej winny sygnalizować odpowiednim organom państwowym wady regulacji prawnej, a nie same je naprawiać. W kręgu civil law sądy nie mogą tworzyć prawa ani w formie abstrakcyjnych uchwał ani w formie precedensów.
Wykładnia sensu stricto: wykładania dokonywana na podstawie dyrektyw wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej. Wykładnia sensu largo: wykładnia sensu stricto + reguły wnioskowań prawniczych, reguły kolizyjne. Zasada pierwszeństwa wykładni sensu stricto.
II. GRANICE i CZAS DZIAŁANIA WYKŁADNI
1) Granice wykładni
Jak dalece i do jakiego stopnia pewne czynności przestają być interpretacją, a zaczynają być tworzeniem nowych norm. W niemieckiej doktrynie istnieją 2 typy wykładni: Rozwijanie prawa. Wykładnia sensu stricto
Co do zasady: Każda wykładnia powinna mieścić się w ramach dopuszczalnego sensu danego pojęcia w danym języku potocznym. Można odstąpić od sensu językowego, jeśli rezultat wykładni jest absurdalny (uniknięcie absurdu).
2) Czas działania wykładni
Ustalenie czasu, od którego wykładnia wywiera skutki (szczególnie istotne, kiedy wykładnia jest formalnie wiążąca).
EX NUNC – skutki od momentu podjęcia decyzji np. wydania orzeczenia. EX TUNC – skutki z mocą wsteczną np. od momentu wydania interpretowanego aktu.
Ex tunc nie narusza zasady lex retro non agit, gdy przyjmujemy deklaratoryjny charakter wykładni. Ale sąd może z ważnych powodów uchwalić inną datę obowiązywania wykładni.
7 III 1995r. TK przyjął, że zasadniczo ze względu na fakt deklaratoryjnego charakteru wykładni, decyzję interpretacyjne wywierają skutki ex tunc. Gdy istnieją rozbieżności w orzecznictwie, gdy nie można zarzucić adresatowi nieznajomości prawa, wtedy interpretacja wywiera skutki ex nunc, aby nie wywoływała negatywnych skutków lub żeby nie podważać zaufania do wcześniejszych wyroków (przed decyzją interpretacyjną).
III. MOC WIĄŻĄCA WYKŁADNI
1. Wykładnia autentyczna Dokonana przez normodawcę. Jest wokół niej najwięcej sporów. Oficjalna: dokonywana w autoryzowanym, oficjalnym dokumencie urzędowym. Normodawca wypowiada się, co do zawartości normy. Ma moc prawną równą mocy prawnej aktu normatywnego, który został poddany do interpretacji. Rzadko spotykana ze względu na 3-podział władzy. Nieoficjalna: intencje prawodawcy z oświadczeń; organ wydaje nieoficjalnie decyzję o treści danego aktu np. w środkach masowego przekazu; stenogramy z obrad parlamentu. Może najwyżej dostarczać argumentów.
2. Wykładnia legalna Każda wykładnia dokonana przez organ uprawniony przez przepisy do ich interpretowania, który nie jest organem prawodawczym; np. SN. Moc wiążącą wykładni tego rodzaju określa przepis upoważniający do dokonania interpretacji. Na gruncie wykładni legalnej toczą się często spory, co do zakresu jej obowiązywania (spory o kompetencje).
No tags for this post.