Ziemie ruskie i Rosja
I. Państwo Kijowskie
Oleg – pierwszy historyczny władca Rusi, księże nowogrodzki, następca legendarnego wodza Waregów – Ruryka, według tzw. „normańskiej teorii”, protoplasty dynastii panującej w staroruskim państwie. Kijów uzyskał rangę centrum politycznego Rusi. Podporządkowawszy Nowogród Wielki kontynuował proces jednoczenia ziem wschodnio-słowiańskich, znacznie rozszerzając granice państwa. Igor – dwukrotnie przedsiębrał wyprawy na Konstantynopol zawierając nowe traktaty z cesarzem bizantyjskim (941 i 944). W 945r. zginał podczas wyprawy na Drewlan. Olga – objęła regencję po Igorze. Świętosław – rozszerzył granice państwa podbijając ludy Kaukazu, zwyciężając w 965r. Chazarów i w 971r. Bułgarów. Po jego śmierci rozgorzała na Rusi wojna domowa między jego synami. Włodzimierz ( zw. Wielkim, Świętym) – za jego panowania doszło do wzrostu potęgi państwa, rozszerzenia i utrwalenie granic (m.in. zaj. Grodów Czerwieńskich, wyprawa na Krym). Starał się zapewnić ład wewnętrzny i dążył do wytworzenia jedności narodowej plemion ruskich. 988r. – chrzest Rusi, przyjęty w obrządku greckim. 990r. – ślub z siostrą cesarza Anną.
Jarosław Mądry – rozkwit państwa, dalsze rozszerzenia granic (podporządkowanie ludów nadbałtyckich i ponowne przyłączenie Grodów Czerwieńskich w 1031r.). Ruś Kijowska rozwinęła rozległe stosunki polityczne, związki dynastyczne i utrzymywała ożywioną wymianę handlową. Wraz z jego śmiercią (1054) zakończyła się epoka jedności politycznej Rusi. Na mocy testamentu doszło do podziału państwa między 5 synów, z których najstarszy, jako senior miał sprawować władzę zwierzchnią nad całą Rusią (zasada pryncypatu). Okres walk pomiędzy potomkami Jarosława doprowadził do rozpadu Rusi na odrębne, niezależne od siebie państwa (zjazd w Lubeczu w 1097r.).
Włodzimierz Monomach i jego syn Mścisław – ostatnia próba konsolidacji władzy wielkoksiążęcej.
Od 1132r. książęta przestali uznawać zwierzchność wielkiego księcia – stopniowe całkowite rozbicie Rusi Kijowskiej. Kijów tracił znaczenie polityczne i gospodarcze. Co pogłębiły najazdy Pieczyngów i Połowców, które doprowadziły do spustoszenia kraju. W miejsce centralnego ośrodka jednoczącego ziemie ruskie, pojawiają się księstwa dzielnicowe: rostowo-suzdalskie nowogrodzkie halicko-wołyńskie połocko-mińskie perejesławskie czernichowskie tmutarakańskie muromsko-riazańskie turowskie smoleńskie
Największe znaczenie zdobyło księstwo rostowo-suzdalskie ze stolicą we Włodzimierzu nad Klaźmą. Na obszarze którego leżała Moskwa (po raz pierwszy wym. w 1147 r.). Znaczenie księstwa wzrosło za panowania Andrzeja Bogolubskiego (1157-1174), przedstawiciela dośrodkowych tendencji politycznych i rzecznika silnej władzy wielkoksiążęcej.
Po śmierci Wsiewołoda, księstwo rozpadło się na kilka dzielnic, uznających formalnie zwierzchność książąt włodzimierskich. Książętom tym udało się stworzyć na początku XIII wieku związek ziem północno-wschodniej Rusi oraz powstrzymać ekspansję szwedzką i niemiecką (Aleksander Newski). Ustrój polityczny
Monarchia wczesnofeudalna. Zjawisko policentryzmu (pogłębiał się w 2. poł. XII) co doprowadziło do powstania ok. 70 niezależnych księstw dzielnicowych. Niektóre z nich przyjęły nazwę wielkich księstw.
Wielki Książe
Szeroki zakres uprawnień: wojskowe związane z utrzymaniem pokoju wewnętrznego władza sądowa (sprawowana samodzielnie lub za pośrednictwem urzędników) ustawodawcze (pozwoliły mu zmieniać dotychczasowe zasady prawa zwyczajowego i łagodzić konflikty społeczne) reprezentował państwo na zewnątrz kierował polityką zagraniczną mianował urzędników (powierzał im wykonywanie różnych funkcji państwowych)
Następstwo tronu: Początkowo władza księcia była dziedziczna i przysługiwała najstarszemu z rodu (krąg ten obejmował również krewnych z linii bocznych – walki o tron). System patrymonialny prowadził do wydzielenia dzielnic wszystkim męskim potomkom rodziny panującej. Z czasem zasada senioratu ustąpiła zasadzie „ojcowizny” – zapewniała prawo do tronu tylko potomkom w linii prostej. W XI i XII w. obie te zasady współzawodniczyły ze sobą. Niekiedy decydowała elekcja. XIII w. – ostatecznie zwyciężyła zasada „ojcowizny” (co prowadziło do powstania wielu równorzędnych księstw ruskich, nie uznających zwierzchnictwa wielkiego księcia). Instytucja regencji (np. rządy Olgi w im. Świętosława).
Organy centralne
Rada książęca: Początkowo funkcja rady przybocznej z czasem miała wyłącznie charakter doradczy. Skład: Wybitniejsi członkowie drużyny i starszyzny – „mężowie książęcy”. Później: niektórzy bojarzy (zaproszeni) i zaufani urzędnicy oraz przedstawiciele duchowieństwa. Skład i zakres uprawnień zależał od woli władcy i aktualnego układu stosunków w państwie.
Wiec: Ożywienie jego działalności nastąpiło w związku z rozwojem miast, zwłaszcza będących stolicami księstw. Szczególne znaczenie: wiece w Pskowie i Nowogrodzie Wielkim. Zwoływano je dla rozstrzygnięcia najważniejszych spraw państwowych. Decydowały m.in. o wojnie i pokoju oraz o usunięciu księcia.
No tags for this post.