Ziemie ruskie i Rosja
Kompetencje: Z czasem podporządkowali sobie organy samorządowe, nad którymi pełnili nadzór. Sprawowali władzę: administracyjną, sądową, policyjną i wojskową w ujezdach (powiat z grodem). Urzędując w miastach powiatowych mieli zwierzchnictwo nad wybieralnymi starostami ziemskimi i naczelnikami miast (burmistrzami).
Miał on do pomocy diaków i poddiaków, z którymi razem tworzyli „izbę prikazną”. Decydującą rolę odgrywał w niej wojewoda. Pozostali urzędnicy pełnili tylko funkcje doradcze i pomocnicze. Przedstawiciel administracji centralnej w terenie – w działalności swej podlegał dyrektywom i władzy zwierzchniej różnych prikazów, w zależności od rodzaju i charakteru poszczególnych kategorii spraw wchodzących do zakresu kompetencji. Przy wykonywaniu obowiązków musiał przestrzegać specjalnej instrukcji, którą otrzymał wraz z nominacją na urząd. Instrukcja określała jego uprawnienia oraz zawierała wykaz tych spraw, na które powinien zwrócić szczególną uwagę. Mianowano go zwykle na krótki okres czasu, najczęściej na rok lub dwa lata.
Stosunek wojewodów do organów samorządu: Samorządy gubne i ziemskie nadal funkcjonowały. Podporządkowane zostały wojewodom. Stosunek wojewodów do organów samorządu nie był jednolity w poszczególnych ujezdach: Niekiedy bywały przerwy w mianowaniu wojewodów i wtedy wszelkie ich uprawnienia przekazywano starostom gubnym. Zdarzało się, że zawieszano samorząd gubny a jego kompetencje przejmował wojewoda. W większym stopniu niż samorząd gubny zwierzchnictwu wojewodów podlegał samorząd ziemski.
W 1661r. instytucja wojewodów została zniesiona (przywrócono ją w roku 1679). Ich uprawnienia przejęli starostowie gubni, nad którymi, ze względu na częste nadużycia, ustanowiono specjalnych kontrolerów. W 1679r. zniesiono z kolei samorząd gubny (przywrócono w 1684r. i ostatecznie zlikwidowany w 1702r.).
Skarbowość: Zasadniczo dotychczasowy system podatkowy nie uległ istotnym zmianom. Łączenie na początku XVII w. ujezdów w większe okręgi razriady. Carowie aktywnie popierali rozwój handlu, rzemiosła i rolnictwa.
Sądownictwo: Sprawowane nadal w połączeniu z uprawnieniami związanymi z zarządem państwa. Najwyższym sędzią był car, jednak następowały dalsze ograniczenia zarówno co do osób, jak i spraw, które mogły być sądzone wyłącznie przez władcę. Od XVII w. zakazane było karą zwracanie się wprost do cara o rozpatrzenie sprawy z pominięciem właściwego sądu. Wyodrębnienie się w 2. połowie XVII w. z Dumy Bojarskiej Rasprawnej Pałaty jako osobnej izby sądowej.
Wojskowość: Opołczenjia – szlacheckie pospolite ruszenie. Zaczęto tworzyć oddziały stałej regularnej armii często z udziałem cudzoziemskich najemników, której zalążkiem były pułki strzeleckie. Za Michała Romanowa liczebność oddziałów strzeleckich wzrosła do 40 tys. Pojawiły się również pułki piechoty złożone z chłopów.
Stosunek do Cerkwi
Pozycja Cerkwi uległa wzmocnieniu. W 1589r. Moskwa ustanowiła własny patriarchat, uznany w 1593r. przez sobór patriarchów wschodnich. Podniosło to prestiż i znaczenie głowy Kościoła „moskiewskiego i wszystkiej Rusi”, co na początku XVII w., w związku z bezkrólewiem prowadziło do uznania patriarchy za duchownego przywódcę narodu, zastępującego monarchę. Za panowania 2. pierwszych Romanowów pozycja polityczna patriarchów uległa dalszemu wzmocnieniu. Zarówno Filaret jak i Nikon występowali u boku cara jako równouprawnieni współuczestnicy władzy zwierzchniej. Używali tytułu „wielikij gosudar” co prowadziło do swoistej „dwuwładzy”. Konflikt Nikona, zwolennika tezy o wyższości władzy duchownej nad świecką, dążącego do całkowitej niezależności Cerkwi, z carem Aleksym, doprowadził do upadku Nikona, którego Sobór Cerkiewny zebrany w Moskwie (1667) pozbawił tytułu. Sobór ten uznał, że Kościół prawosławny jest niezależny od państwa, a jego przywileje powinny być nietykalne. Było to odpowiedzią na utworzenie osobnego Prikazu Monasterskiego do spraw ziemskich majątków monasterskich oraz sądzenia ludzi cerkiewnych w sprawach świeckich. Przyłączenie Ukrainy Zadnieprzańskiej (II poł. XVII w.) spowodowało podporządkowanie się metropolii kijowskiej patriarsze moskiewskiemu. Na czas panowania cara Aleksego przypada okres walki związanej z reformą cerkiewną zainicjowaną przez patriarchę Nikona. Doprowadziła ona do rozłamu (raskoł) w Kościele prawosławnym. Przeciwnicy reformy: raskolnicy (starowiercy, staroobrzędowcy), krwawo prześladowani zarówno przez Cerkiew, jak i przez władzę państwową.
VI. Reformy ustrojowe w Rosji od czasów Piotra I do Katarzyny II
Okres panowania Piotra I (1682 -1725)
Po śmierci cara Fiodora III Romanowa (1682) władzę przejęli (na skutek walki o wpływy rodów Miłosławskich i Naryszkinów) jednocześnie: Iwan V i Piotr I. Do 1689r. trwał okres regencji Zofii. Zamierzała zmusić młodszych braci do zrzeczenia się tronu na jej korzyść. Zamach stanu zakończył się niepowodzeniem. Do 1696r.-śmierć Fiodora, Piotr I sprawował rządy razem z nim (Fiodor był niedorozwiniętym).
No tags for this post.