Witam na nowej stronie. Dajnotatki.pl to serwis w któreym można zaleźć materiały przydatne do nauki. Na chwilę obecną skupiamy się na materiałach potrzebnych studentom. Nie mamy w swoim archiwum notatek z gimanzjum i liceum.

Najważniejsze jest to, że wszystkie publikowane w naszym serwisie materiały to faktyczne notatki z zajęć, notatki z ćwiczeń, zapiski z wykładów.

Dajnotatki.pl do duża baza notatek studenckich. Dostępne od zaraz i beż żadnych limitów czy ograniczeń. Jeżeli niebawem masz kolokwium i szukasz materiałów do powtórki, egzamin już za kilka dni czy po prostu chcesz powtórzyć materiał zobacz naszą bazę notatek ze studiów.

SKORZYSTAŁEŚ SAM !!!  DAJ NOTATKI INNYM !!!

napisz do nas jakie masz notatki

Dux – jako władca senioralny na bezpośrednio sobie podległym obszarze. Rex – jako zwierzchnik innych wodzów senioralnych, stał w ten sposób na czele hierarchii lennej. Bezpośrednimi wasalami króla byli wesele korony.

Wsparcie kościoła Król jako namiestnik Boga jest nietykalny. Ideologia ta miała wywyższyć króla ponad innych władców. Dziedziczenie tronu

1)Kapetyngowie dążąc do wzmocnienia swojej władzy doprowadzili do wyeliminowania wolnej elekcji i zapewnienia ciągłości władzy w ramach rodziny. 2)W XI ustaliła się zasada, że syn króla jest za życia swojego ojca wybierany przez możnych i uzyskuje tytuł króla desygnowanego. Stosowanie desygnacji przez dłuższy okres czasu doprowadziło do ustalenia się dziedziczności tronu (ost. des. był Filip August). 3)Ustaliła się w ten sposób zasada, że syn zmarłego króla jest jego następcą, zaliczona do praw zasadniczych. 4)XIII – zasadę dziedziczności odniesiono do mężczyzn w linii prostej z zastosowaniem primogenitury. 5)XIV (Lex salica) – wykluczono z dziedziczności kobiety oraz ich synów.

6)Teoria statutowa (XV) – teoria sformułowana przez legistów, zgodnie z którą najstarszy syn króla z mocy prawa jest urodzonym dziedzicem korony. Pełnie praw uzyskuje wraz ze śmiercią swojego poprzednika, przed koronacją. Następca nie mógł: zrzec się swoich praw abdykować swobodnie dysponować koroną 7)XIV – zasada niepozbywalności i niepodzielności domeny monarszej, oficjalnie ogłoszona w 1566. W przysiędze koronacyjnej król wypowiadał stosowaną do niej formułę. 8)Regencja – w razie jeśli król był małoletni, rządy sprawował regent.

Dbałość o zachowanie domeny monarszej

Problem uposażenia pozostałych dzieci królewskich. Służyły temu apanaże: Wydzielone ziemie, które miały być podstawą utrzymania obdarzonego nimi. Nadawano je w formie lenna z dużymi ograniczeniami w zakresie dziedziczenia (tylko męscy spadkobiercy króla w linii prostej). Kobiety otrzymywały apanaże w formie pieniężnej. Król zastrzegał sobie na ziemiach apanażowych szereg praw.

Zwiększanie domeny

Za Ludwika VI i VII nastąpiło uporządkowanie domeny królewskiej. Przyłączono do niej posiadłości wieli wasali. Filip II powiększał domenę królewską poprzez włączanie do niej lenn wakujących, przy czym pojęcie lenna wakującego było systematycznie rozszerzane. Wzrost autorytetu króla na arenie międzynarodowej Przeświadczenie o równorzędności cesarstwa i królestwa francuskiego (rex Francorum est imperator in regno suo). Król suwerenem wobec władców senioralnych

Prawo urzędników królewskich do ingerencji w obszary należące do wasalów korony (teoria legistów). Król rygorystycznie egzekwował obowiązki lenne, a ich naruszenie było podstawą wielu konfiskat. Pariages – umowy zawierane z duchowieństwem, na mocy których król uzyskiwał współwładzę na terytorium biskupa.

Zapobieganie anarchii i wojnom prywatnym

Król jako strażnik pokoju miał prawo przeciwdziałania wojnom prywatnym – wróżdom. Czterdziestodniówka królewska: zakaz atakowania w ciągu 40 dni od rozpoczęcia kroków nieprzyjacielskich. Zabezpieczenie królewskie – zobowiązanie się stron przed urzędnikiem królewskim, że nie będą stosowały siły. Zobowiązanie takie początkowo miało charakter dobrowolny, z czasem urzędnik królewski mógł narzucić stroną swoje stanowisko z urzędu.

Rozszerzenie władzy ustawodawczej

Pierwotnie w ustawy króla na terenie innych władców mogły obowiązywać jedynie za zgodą seniora. Od XIII w. ustaliła się zasada, że jeśli ustawę królewską podpisze pewna liczba feudałów, to obowiązuje ona na terenie wszystkich władców senioralnych (nawet tych, którzy jej nie podpasali). Ustawodawstwo królewskie przyczyniło się do unifikacji prawa.

Sądownictwo

a) Rozszerzenie sądownictwa królewskiego. Zasada, że wszelkie sądownictwo wywodzi się od króla a sądownictwo władców senioralnych na swoje źródło w nadania króla. Sprawy królewskie (cas royaux) – sprawy naruszające interes króla, mogły być sądzone wyłącznie przez sądy królewskie. Zaliczano do nich naruszenie pokoju wewnętrznego. A od XVI w. wszystkie ciężkie przestępstwa. Wzrost kompetencji sądów królewskich prowadził do ograniczenia sądownictwa senioralnego. b) Ograniczenie sądownictwa kościelnego. c) Wyprzedzanie – polegało na przejęciu sprawy przez urzędników królewskich zanim zaczął je sądzić sąd senioralny. Coraz częściej przeważała forma absolutna wyprzedzania. d) Król najwyższym sędzią. Do sądu króla może być skierowana każda sprawa, której rozstrzygnięcia odmówił właściwy dla niej sąd lub w której odwoływane się od wyroku. Możliwość bezpośredniego odwoływania się do króla od końca XIII w. została ograniczona przez wprowadzenie instancyjności w sądach królewskich.

Państwo anglosaskie Cechy ustroju Mimo długotrwałej okupacji wojskowej nie uległ większym wpływom rzymskim. Zarówno ludność miejscowa jak i napływające plemiona germańskie odrzuciły rzymski system organizacji prowincji, który ulegając likwidacji ustępował teutońsko-celtyckim instytucjom. Podobieństwa do ustroju frankońskiego: podobny system gospodarczy, feudalna forma organizacji państwa, podział królestwa na hrabstwa i patrymonialny charakter władzy królewskiej. Królowie anglosascy nie osiągnęli nigdy tak silnej pozycji jak monarchowie Franków w pewnych okresach. Zgromadzenie Mądrych Witenagemoot Wybierało i kontrolowało króla. Współuczestniczyło w wydawaniu ustaw. Mianowało w porozumieniu z królem najwyższych dostojników państwowych. Rozstrzygało o wojnie i pokoju. Udzielało lub odmawiało zgody na nadanie gruntów publicznych. Sprawowało najwyższe sądownictwo. Shires Okręgi, na które podzielone było państwo. Odpowiadały kontynentalnym hrabstwom. Ealdorman (earl) Stał na czele hrabstwa. Mianowany przez króla w porozumieniu z wianami spośród miejscowych możnych. Reprezentował w zasadzie interesy lokalne. Sprawował władzę nad pospolitym ruszeniem. Geref Był faktycznym przedstawicielem króla w hrabstwie. Z czasem nazywany scire-gerefem, z czego wywodzi się nazwa szeryf. Władza sądownicza. Podział teryt. Hrabstwa  Setnie  Gminy wiejskie

Skutki najazdu normandzkiego: Upadek państwa anglosaskiego, ale niektóre instytucje z tego okresu zostały zachowane. Krwawe walki prowadzone zwłaszcza na północy Anglii doprowadziły do stopniowego odsunięcia anglosaskiej arystokracji od wpływów politycznych. Masowej konfiskacie ziem towarzyszyło przekształcenie licznej grupy wolnych chłopów w poddanych. Skonfiskowane przeciwnikom dobra Wilhelm włączał do swojej domeny albo nadawał rycerzom normandzkim jako lenna.

Przysięga wierności na zjeździe w Salisbury w 1086r. Król nakazał ją złożyć całej wolnej ludności. Odtąd każda przysięga lenna zarówno wasali pośrednich jak i bezpośrednich króla mogła być złożona tylko z zastrzeżeniem zachowania przysięgi wierności wobec króla.

Domesday Book Kataster gruntu, sporządzony na żądanie Wilhelma w 1085-86r. w celu uzyskania kontroli nad stanem posiadania i określenia zdolności podatkowej ludności. Szczegółowy raport statystyczno-finansowy o stanie posiadania wszystkich mieszkańców królestwa. Służyć miał przede wszystkim za podstawę wymiaru podatku gruntowego (szczególnie Danegeldu – podatku ustanowionego jeszcze przez władców anglosaskich, na cele obrony przed najazdami Skandynawów). Księga Sądu Ostatecznego zawierała szczegółowy spis posiadłości ziemskich należących w każdym hrabstwie do króla, duchownych i świeckich feudałów. Podawała ilość wasali, rozmiary posiadłości, rodzaj gleby, liczbę chłopów, wysokość danin ilość młynów, kopalni itp.

I Karta swobód – wydana w 1100r. przez Henryka I aby uzyskać poparcie baronów i duchowieństwa w walce o tron. Zawierała szereg ustępstw króla na ich rzecz (zwłaszcza w dziedzinie fiskalnej). Potwierdzona została następnie przez Stefana z Blois.

Reformy ustrojowe Henryka II Plantagenta: Konsolidacja wewnętrzna państwa. Utrwalenie zasady dziedziczności tronu. Reorganizacja administracji centralnej i lokalnej. Uporządkował sądownictwo, rozszerzył kompetencje sądów królewskich kosztem feudalnych. Konstytucje klarendońskie z 1164r.

Hubert Walter – wyznaczony przez Ryszarda Lwie Serce justycjariusz, arcybiskup Canterbury sprawował rządy w Anglii w imieniu króla.

Rządy Jana bez Ziemi Król Francji Filip August II pozbawił go (pod zarzutem felonii), rozległych posiadłości francuskich. Aby zdobyć finanse na wojnę z królem Francji znacznie wzmógł nacisk fiskalny – niezadowolenie, zwłaszcza duchowieństwa. Konflikt króla z papieżem Innocentym III. Postawa króla wobec arcybiskupa Canterbury spowodowała nałożenie na niego przez papieża klątwy oraz obłożenie Anglii interdyktem; w zamian za jego zniesienie król musiał się ukorzyć przed papieżem. Próba odzyskania posiadłości francuskich (sojusz z Ottonem IV) doprowadzała do klęski króla pod Bouviens w 1214r. Silna opozycja wobec monarchy: feudałowie, duchowieństwo i mieszkańcy Londynu. Opozycja antykrólewska domagała się potwierdzenia dawnych praw i przywilejów przyznanych przez Henryka I. Odmowa króla  groźba wojny domowej i pozbawienia go korony  kapitulacja monarchy i ogłoszenie Wielkiej Karty Swobód.

Monarchia ograniczona (1789 -1792)

Początek rewolucji francuskiej: Zwołanie 5 V 1789r., po 175 latach przerwy, Stanów Generalnych, które ogłosiły się: 17 VI Zgromadzeniem Narodowym, a następnie 9 VII Konstytuantą rozpoczyna pierwszą fazę burżuazyjnej rewolucji francuskiej. Kiedy Ludwik XVI nakazał ściągać siły wojskowe z Wersalu, aby rozwiązać Zgromadzenie i zdymisjonować zwolennika reform, ministra finansów Neckera, w Paryżu wybuchło po­wstanie. 14 VII 1789r. lud paryski zdobył Bastylię, symbol królewskiego despotyzmu. Wkrótce fala re­wolucyjna ogarnęła całą Francję. Masowe wystąpienia ludności wiejskiej (tzw. „Wielka Trwoga”) zaniepoko­iły burżuazję.

W obawie przed powszechnym powstaniem chłopskim, z 4 na 5 VIII 1789r. Konstytuanta uchwaliła zniesienie ustroju feudalnego, likwi­dując przywileje szlachty, oraz powinności feudalne chłopów wobec panów. W dekretach z 5-11 VIII: zniesiono osobiste poddaństwo chłopów ciężary rzeczowe, związane z ziemią, należące do sfery tzw. „feudalizmu kontraktującego”, miały być utrzymane, z przyznaniem chłopom jedynie prawa do ich wykupu zniesiono sądownictwo patrymonialne zniesiono wszelkie przywileje podatkowe i kupno urzędów.

Kolejne zasadnicze uchwały Konstytuanty: Deklaracja praw człowieka i obywatela z 26.VIII. 1789 r.; reformy zarządu terytorialnego; reformy sądownictwa; reformy w dziedzinie stosunków wyznaniowych. Spełnieniem najważniejszego zadania Konstytu­anty i zarazem ukoronowaniem dzieła jej reform było uchwalenie pierwszej spisanej konstytucji francuskiej 4 IX 1791 r.

Deklaracja praw człowieka i obywatela z 26 VIII 1789 r.: Zredagowana wg pro­jektu Lafayett’a była doktrynalnym wyrazem zacho­dzących we Francji przeobrażeń. Stanowiąc podsta­wowy dokument programowy Wielkiej Rewolucji Francuskiej stworzyła fundament nowego sys­temu prawa państwowego i jako wstęp włączona zo­stała do konstytucji z 1791r. Nawiązywała do: amerykańskich deklaracji stanowych szkoły prawa natury poglądów J. Locke’a, Monteskiusza, Rous­seau i innych myślicieli francuskich XVIII w. Niektóre jej sformułowania przypominają Deklara­cję Niepodległości USA.

W treści Deklaracji można wyodrębnić dwie pod­stawowe grupy zagadnień: Zasady dotyczące organi­zacji państwa, zasada suwerenności ludu oraz zasada podziału władzy (rozgraniczenie władzy ustawodawczej, wy­konawczej i sądowniczej). Prawa i wolności obywatelskie, Deklaracja traktowała jako fundamentalne i nienaruszalne: wolność (fizyczną i duchową), własność, bez­pieczeństwo i opór przeciwko wszelkim formom uci­sku.

Deklaracja proklamowała też: równość wobec prawa i sądu nietykalność osobistą równy dostęp do urzędów i stanowisk wolność myśli, słowa i druku równość podatkową wolność przekonań religijnych Katalog praw jednostki miał zapobiec przede wszystkim tym naduży­ciom władzy w stosunku do poddanych, jakie wy­stępowały w monarchii absolutnej, opartej na feudal­nych podstawach. Deklaracja, umacniając podstawy nowego, burżuazyjnego porządku, wprowadziła do życia państwowego nieznane dotąd pojęcie podmio­towych praw publicznych, tworząc dla nich konsty­tucyjną gwarancję.

Reformy zarządu terytorialnego i sądownictwa:

Reforma administracyjna: Wprowadze­nie nowego, 4-stopniowego podziału administracyj­nego. Francję podzielono na 83 departamenty, nie zwracając przy ich rozgraniczaniu uwagi na histo­ryczne tradycje. Departamenty  dys­trykty  kantony  gminy miejskie i wiejskie. Władzę powierzono wyłanianym w wyborach cenzusowych organom samorządowym: radom departamentalnym, dystryktowym i municy­palnym. Spowodowało to zniesienie odrębnych, tere­nowych urzędów państwowych i w praktyce, z po­wodu braku właściwego przygotowania organów wy­bieralnych oraz niedostatecznej kontroli ich działania nie zdało egzaminu, co stało się w przyszłości główną przyczyną gruntowej przebudowy nowego systemu przez Napoleona.

Reforma sądownictwa: Zniesiono wszystkie dotychczasowe sądy. Zgodnie z treścią De­klaracji sądy miały być niezawisłe, zarówno od władzy wykonawczej, jak i ustawodawczej. Dodatkową gwarancją tej nieza­wisłości miała być zasada nieusuwalności sędziów. Wszystkie stanowiska sędziowskie, poza sędziami po­koju, miały pochodzić z wyboru. Wprowadzenie równych dla wszystkich, sądów powszechnych, podzielonych na instancje, odrębnych dla spraw cywilnych i karnych. W spra­wach karnych przyjęto na wzór angielski udział przy­sięgłych w postępowaniu sądowym, jako czynnika społecznego. 27 XI 1789r. utworzono Trybunał Ka­sacyjny, który w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego bądź procesowego mógł uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Uregulowanie stosunku państwa do Kościoła katolickiego: Deklaracja proklamo­wała wolność sumienia i zasadę tolerancji religijnej. Związek Kościoła katolickiego z francu­ską monarchią zmuszał Konstytuantę do nowego uregulowania stosunków z Kościołem. Dekretem z 2 XI 1789r. ogłosiła konfiskatę dóbr kościelnych wraz ze zobowiązaniem wypłacania du­chowieństwu miesięcznych uposażeń tytułem rekom­pensaty. 13 XI 1789r. na mocy kolejnego dekretu roz­wiązano wszystkie zakony z wyjątkiem prowadzą­cych działalność edukacyjną bądź charytatywną. Dzięki uchwalonej 12 VII 1790r. tzw. konstytucji cywilnej kleru, państwo uzyskało prawo ingerencji w stosunki wewnętrzne Kościoła. Zniosła ona dotychczasowy podział diece­zjalny Francji wprowadzając nowy podział, dostosowany do podziału administracyjnego kraju. Zmniejszono znacznie ilość biskupstw. Biskupów i proboszczów wybierać mieli uprawnieni obywatele w diecezjach i parafiach, pozostawiając je­dynie władzom Kościoła prawo zatwierdzania tych wyborów. Z punktu widzenia prawa kanonicznego ustawa ta była niemożliwa do przyjęcia i wywołała wieloletni konflikt z Kościołem. Została rów­nież potępiona przez papieża. Duchowni, którzy nie chcieli złożyć przysięgi na wierność tej ustawie mieli zakaz pełnienia swoich funkcji kapłańskich. Opróż­nienie większości biskupstw i znacznej części parafii doprowadziło do rozłamu wśród katolików francu­skich i powstania tzw. kościoła konstytucyjnego, któ­ry nie zyskał jednak większego poparcia wiernych. W 1792r. Konwent wprowadził obowiązkowe śluby cywilne, dopuścił rozwody i przekazał sądow­nictwo w sprawach małżeńskich sądom powszech­nym. Funkcje urzędników stanu cywilnego powie­rzono władzom gminnym.

Niedotrzymanie przez baronów obietnic sprawie ustępstw na rzecz niższego rycerstwa i mieszczan doprowadziło do wydania 1259r. prowizji westminsterskich, które zwalniały wasali od obowiązku udziału w sądach feudalnych swych panów i od powinności wojskowych (jeśli nie byli do nich wyraźnie zobowiązani na mocy kontraktu lennego). Baronów pozbawiono prawa rozpatrywania apelacji od wyroków podległych im sądów.

Próba wykorzystania przez Henryka rozłamu dla odrzucenia ograniczeń władzy króla doprowadziła do jego klęski i zwołania Parlamentu z udziałem przedstawicieli niższego duchowieństwa i miast (1265). Odtąd rozpoczął się w Anglii okres umacniania się Parlamentu jako reprezentacji stanowej.

Suspensa i dyspensa Już od XV w. obowiązywała zasada, że żadna ustawa nie może być ważna bez zgody króla, Izby Lordów i Izby gmin. Prawo suspensy – monarcha mógł odmówić akceptacji danej ustawy lub zawiesić jej moc obowiązującą. W zakresie władzy ustawodawczej król posiadał możność samodzielnego działania (prerogatywy). Mógł wydawać miedzy sesjami Parlamentu czasowe ustawy: ordonanse i proklamacje. Prawo dyspensy – król nie naruszając ogólnej mocy ustawy uchylał jej stosowanie w pewnych konkretnym przypadku lub w stosunku do określonej osoby. Rozwój rządów absolutnych Za Lancasterów – wzrost znaczenie Parlamentu. Po wojnie „Dwóch Róż – zmniejszenie roli Parlamentu. Za Tudorów – wzrost znaczenia króla. Reformacja – dalsze wzmocnienie pozycji króla. Za Stuartów: odrzucali wszelkie ograniczenia swojej władzy, doprowadziło to do zdecydowane przeciwstawienia się Parlamentu monarchii absolutnej.

ORGANY CENTRALNE Rada zwyczajna (consilium ordinarium) Składała się z urzędników nadwornych, których król pytał o opinię przed podjęciem ważnych decyzji. Oba te organy stanowiły – kurię królewską (curia regis). Główny organ zarządu państwem. Był kontynuacją anglosaskiego zgromadzenia wittanów (zwłaszcza jeśli chodzi o skład). Miała głos doradczy, funkcje kontrolne, dworskie i wojskowe. Jako sąd: Sąd I instancji dla bezpośrednich wasali króla. Sąd w sprawach dotyczących króla. Sąd apelacyjny.

Wielka Rada (magnum consilium) Zwoływana kilka razy w roku. Złożona z bezpośrednich wasali króla.

Exchequer Wyodrębnił się z kurii już w XII w. Doskonale zorganizowany organ karbowy i trybunał właściwy w sprawach związanych z działalnością skarbu królewskiego. Stworzony prawdopodobnie na wzór podobnej instytucji w Normandii. Kanclerz Urzędnik o szczególnej pozycji występujący u boku króla (zawsze duchowny). Wielki Justycjariusz Najważniejszy organ w państwie anglonormandzkim. Główny pomocnik i zastępca króla (zwłaszcza podczas jego nieobecności w kraju). Urząd zniesiony w 1232r. część jego uprawnień przejął kanclerz. Monarchia stanowa i absolutna

Kanclerz Kierował kancelarią, sprawował kontrolę nad wychodzącymi z niej dokumentami. Od czasów Edwarda III urząd ten sprawowały również osoby świeckie. Wraz z zanikiem jego uprawnień w zakresie administracji i skarbowości, wzrosła jego rola w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości, szczególnie poprzez wyodrębnienie się Sądu Kanclerskiego.

Pojęcie „państwo prawne” (Rechtsstaat) pojawiło się w słowniku niemieckiej doktryny politycznej na początku XIX wieku.

Poszukiwanie źródeł idei państwa prawnego: Ideę państwa prawnego historycznie wywodzono z różnych źródeł, często bardzo odległych. M.in. została ona umiejscowiona w monarchii absolutnej we Francji w XVI w., kiedy to J. Bodin snuł rozważania na temat prawa i utożsamiał je ze sprawiedliwym rozkazem suwerena. Wg innych koncepcji genezy państwa prawnego szukać należy w ideologii niemieckiej doby reformacji a konkretnie w postanowieniach pokoju augsburskiego z 1555r., albo też w katolickiej doktrynie o powinnościach mo­narchy. Idei tej doszukiwano się też w: dziełach H. Grocjusza dziełach K. Monteskiusza zasa­dach ustroju angielskiego doktrynie J.J. Rousseau, dla którego źródłem prawa była wola powszechna w rozważaniach E. Kanta, który państwo oparte na ustawach przeciwstawiał państwu działającemu tylko na zasadzie władzy.

Robert von Mohl: Za twórcę terminu „państwo prawne” uważa się Roberta von Mohla, profesora prawa, liberała i polityka. W latach 30. XIX w. Mohl opublikował pracę pt. „Nauka policji zgodnie z zasadami państwa prawnego”. Mohl dokonał po­działu prawa państwowego na konstytucyjne i admi­nistracyjne. Prawa jednostki, zdaniem Mohla, przed ingerencją państwa zabezpieczać może prawo konsty­tucyjne, bowiem prawo administracyjne jako prawo niższego rzędu nie może w tej mierze stanowić dosta­tecznej gwarancji. Praca Mohla była jedną z ostat­nich prac niemieckich poświęconych nauce policji (czyli administracji). Pod wpływem popularności, jaką zdobyła konstrukcja państwa prawnego, pojęcie to zostało zastąpione terminem „prawo administra­cyjne”.

Zasady konstytucyjne składające się na koncepcję państwa prawne: Zostały sprecyzowane jeszcze w końcu I połowy XIX w. Elementy składające się na treść państwa praw­nego, przeciwstawianego państwu policyjnemu, które dominowało w XVIII w. Przede wszystkim na kon­cepcję państwa prawnego złożyły się zasady konsty­tucyjne pozwalające na zachowaniu ciągłości i spój­ności systemu prawa, takie jak: zasada wolności jednostki; zasada równości wobec ustawy, a w konsekwencji eliminacja wszelkich przywilejów; zasada kontroli (powołanie się na prawo podlega kontroli); zasada legitymowalności, która uzależniła oddzia­ływanie państwa na jednostkę od wyraźnych ze­zwoleń prawa; ponadto związanie działania władzy prawem i prawne uregulowanie stosunków między obywatelami i pań­stwem. Pozytywizm prawniczy

Przyjęcie zasad konstytucyjnych za podstawę koncepcji państwa prawnego zadecydowało, że kon­strukcja ta związała się ściśle z pozy­tywizmem prawniczym, kierunkiem, który pojawił się w połowie XIX w. w prawoznawstwie. W ujęciu teoretyków z XVII i XVIII w. pod­stawą kodyfikacji prawa oraz konstytucjonalizmu było prawo natury. Na prawa naturalne powoływała się amerykańska Deklaracja Niepodległości z 1776 r. oraz francuska Deklaracja Praw Człowieka i Obywa­tela z 1789 r. Prawo natury odegrało doniosłą rolę w krytyce państwa feudalnego i stanowej struktury społecznej, stąd też niepodzielnie towarzyszyło burżuazji w tworzeniu nowego ładu politycznego i spo­łecznego w I połowie XIX wieku.

Odejście od koncepcji prawa natury: Pod wpływem rozwoju nauk przyrodniczych i na­uki o społeczeństwie, a także w wyniku prze­mian społecznych (społeczeństwo nowożytne było w pełni ukształtowanym społeczeństwem burżuazyjnym) i polityczno-ustrojowych (organizacja pań­stwowa miała charakter kapitalistyczny), dawna kon­cepcja prawa natury przestała być aktualna. Stała się wręcz niebezpieczna dla państwa kapitalistycz­nego, zwłaszcza gdy podkreślała ideały demokracji. W związku z przemianami burżuazja opowiedziała się za utrzymaniem aktualnego stanu społeczno-po­litycznego, stała się siłą konserwatywną. Powodem tej przemiany była: dobra koniunktura ekonomiczna brak obaw po 1848r., że powrócą stosunki feudalne dążenie do przeciwstawienia się zorganizowa­nym ruchom robotniczym

Prawo uznane zostało za główny czynnik stabilizujący życie społeczne i ustrój państwa burżuazyjnego. Prawo wzmacniało autory­tet państwa, który w ówczesnym mniemaniu mógł skutecznie przeciwstawić się ruchom rewolucyjnym. Było to stanowisko sprzeczne z koncepcjami prawno-naturalnymi.

Przedstawiciele pozytywizmu prawniczego trak­towali prawo jako rozkaz zwierzchnika skierowany do obywatela pod groźbą sankcji w wypadku jego niewykonania. Prawo pozytywne tym samym zostało związane z suwerenną władzą. Najważniejszą dla po­zytywistów stała się pewność prawa, czyli możliwość stwierdzenia jakie normy obowiązują i czy są one eg­zekwowane przez państwo. W myśl tej koncepcji po­rządek prawny stoi ponad obywatelem, ponad władzą i państwem. Aparat państwowy jest związany wyda­nymi przez siebie prawami. Dla działań organów pań­stwa wymagana jest jako podstawa prawna ustawa, co w oznaczało uznanie przewagi parlamentu nad innymi organami.

Oleg – pierwszy historyczny władca Rusi, księże nowogrodzki, na­stępca legendarnego wodza Waregów – Ruryka, według tzw. „normańskiej teorii”, protoplasty dynastii panu­jącej w staroruskim państwie. Kijów uzyskał rangę centrum politycznego Rusi. Podporządkowawszy Nowogród Wielki kontynuował proces jednoczenia ziem wschodnio-słowiańskich, znacznie rozszerzając granice państwa. Igor – dwukrotnie przedsiębrał wyprawy na Konstantynopol zawierając nowe traktaty z cesarzem bizantyjskim (941 i 944). W 945r. zginał podczas wyprawy na Drewlan. Olga – objęła regencję po Igorze. Świętosław – roz­szerzył granice państwa podbijając ludy Kau­kazu, zwyciężając w 965r. Chazarów i w 971r. Bułgarów. Po jego śmierci rozgorzała na Rusi wojna domowa między jego synami. Wło­dzimierz ( zw. Wielkim, Świę­tym) – za jego panowania doszło do wzrostu potęgi państwa, roz­szerzenia i utrwalenie granic (m.in. zaj. Grodów Czerwieńskich, wyprawa na Krym). Starał się zapewnić ład wewnętrzny i dążył do wytwo­rzenia jedności narodowej plemion ruskich. 988r. – chrzest Rusi, przyjęty w obrządku greckim. 990r. – ślub z siostrą cesarza Anną.

Jarosław Mądry – rozkwit państwa, dalsze rozszerzenia granic (podporządkowanie ludów nadbał­tyckich i ponowne przyłączenie Grodów Czerwieńskich w 1031r.). Ruś Kijowska rozwinęła rozległe stosunki polityczne, związki dynastyczne i utrzymywała oży­wioną wymianę handlową. Wraz z jego śmiercią (1054) zakoń­czyła się epoka jedności politycznej Rusi. Na mocy testamentu doszło do podziału państwa między 5 sy­nów, z których najstarszy, jako senior miał sprawować władzę zwierzchnią nad całą Rusią (zasada pryncypatu). Okres walk pomiędzy potomkami Jarosława doprowadził do rozpadu Rusi na odrębne, niezależne od siebie państwa (zjazd w Lubeczu w 1097r.).

Włodzimierz Monomach i jego syn Mścisław – ostatnia próba konsolidacji władzy wielkoksiążęcej.

Od 1132r. książęta przestali uznawać zwierzchność wielkiego księcia – stopniowe całkowite rozbicie Rusi Kijowskiej. Kijów tra­cił znaczenie polityczne i gospodar­cze. Co pogłębiły najazdy Pieczyngów i Połowców, które doprowadziły do spustoszenia kraju. W miejsce centralnego ośrodka jednoczącego ziemie ruskie, pojawiają się księstwa dziel­nicowe: rostowo-suzdalskie nowogrodzkie halicko-wołyńskie połocko-mińskie perejesławskie czerni­chowskie tmutarakańskie muromsko-riazańskie turowskie smoleńskie

Największe znacze­nie zdobyło księstwo rostowo-suzdalskie ze stolicą we Włodzimierzu nad Klaźmą. Na obsza­rze którego leżała Moskwa (po raz pierwszy wym. w 1147 r.). Znaczenie księstwa wzrosło za panowania Andrzeja Bogolubskiego (1157-1174), przedstawiciela dośrodkowych tendencji politycznych i rzecznika silnej władzy wielkoksiążęcej.

Po śmierci Wsiewołoda, księstwo rozpadło się na kilka dzielnic, uznających formalnie zwierzchność książąt włodzi­mierskich. Książętom tym udało się stworzyć na początku XIII wieku związek ziem północno-wschod­niej Rusi oraz powstrzymać ekspansję szwedzką i nie­miecką (Aleksander Newski). Ustrój polityczny

Monarchia wczesnofeudalna. Zjawisko policentryzmu (pogłębiał się w 2. poł. XII) co doprowadziło do powstania ok. 70 niezależnych księstw dzielnicowych. Niektóre z nich przyjęły nazwę wielkich księstw.

Wielki Książe

Szeroki zakres uprawnień: wojskowe związane z utrzymaniem pokoju wewnętrznego władza sądowa (sprawowana samodzielnie lub za pośrednictwem urzędników) ustawodawcze (pozwoliły mu zmieniać dotychczasowe zasady prawa zwyczajowego i łagodzić konflikty społeczne) reprezentował państwo na zewnątrz kierował polityką zagraniczną mianował urzędników (powierzał im wykonywanie różnych funkcji państwowych)

Następstwo tronu: Początkowo władza księcia była dziedziczna i przysługiwała najstarszemu z rodu (krąg ten obejmował również krewnych z linii bocznych – walki o tron). System patrymonialny prowadził do wydzielenia dzielnic wszystkim męskim potomkom rodziny panującej. Z czasem zasada senioratu ustąpiła zasadzie „ojcowizny” – zapewniała prawo do tronu tylko potomkom w linii prostej. W XI i XII w. obie te zasady współzawodniczyły ze sobą. Niekiedy decydowała elekcja. XIII w. – ostatecznie zwyciężyła zasada „ojcowizny” (co prowadziło do powstania wielu równorzędnych księstw ruskich, nie uznających zwierzchnictwa wielkiego księcia). Instytucja regencji (np. rządy Olgi w im. Świętosława).

Organy centralne

Rada książęca: Początkowo funkcja rady przybocznej z czasem miała wyłącznie charakter doradczy. Skład: Wybitniejsi członkowie drużyny i starszyzny – „mężowie książęcy”. Później: niektórzy bojarzy (zaproszeni) i zaufani urzędnicy oraz przedstawiciele duchowieństwa. Skład i zakres uprawnień zależał od woli władcy i aktualnego układu stosunków w państwie.

Wiec: Ożywienie jego działalności nastąpiło w związku z rozwojem miast, zwłaszcza będących stolicami księstw. Szczególne znaczenie: wiece w Pskowie i Nowogrodzie Wielkim. Zwoływano je dla rozstrzygnięcia najważniejszych spraw państwowych. Decydowały m.in. o wojnie i pokoju oraz o usunięciu księcia.

Logika – od greckiego „logos”, które znaczy „słowo”, „myśl”. Logika to pojęcie wieloznaczne; to dziedzina wiedzy, która zajmuje się metodami poprawnego uzasadniania, definiowania i wnioskowania. Przez logikę rozumie się niekiedy pewną prawidłowość myślenia (poprawne myślenie to myślenie logiczne, czyli zgodne z prawidłami logiki), niekiedy pewną dyscyplinę naukową, a więc uporządkowany zbiór wiedzy o pewnym przedmiocie.

1) Logika formalna – dedukcyjna

Zajmuje się analizą oraz uzasadnianiem języka jak też wnioskowań. Rozwija rozumowania w postaci sformalizowanej. Operuje na pewnych zmiennych oraz stałych logicznych. Daje wniosek niezawodny, schematy są sformalizowane pq. Podstawowe działy nazywa się rachunkami – rachuje się: zdaniami, własnościami, symbolicznie. Wyróżniamy działy takie jak: rachunek zdań (na nim opiera się cała logika) rachunek nazw rachunek predykatów rachunek relacji

Zajmuje się głównie wnioskowaniami dedukcyjnymi, które są niezawodne (tzn. od. prawdziwych przesłanek nigdy nie dochodzimy do fałszywych wniosków). Obejmuje zadnia sformalizowane na wypowiedziach, którym można przypisać wartości logiczne prawdy lub fałszu.

Wśród logik formalnych wyróżnia się: a)klasyczne – oparta na zasadzie dwuwartościowości, twierdzenia są prawdziwe albo nie. b)nieklasyczne – wielowartościowa, rozpatrują więcej niż 2 wartości logiczne. c)erotetyczne – logika pytań. d)deontyczne (von Wright, J. Kalinowski) – logika norm – z grec. „deon” – obowiązek; zajmuje się uzasadnianiem i wnioskowaniem na wypowiedziach normopodobnych, występują w niej wypowiedzi z operatorami deontycznymi – zdania deontyczne – „jest nakazane, zakazane, dozwolone”. e)modalne – tj. teoria logiki badająca pojęcia konieczności i możliwości – „musi, może, jest konieczne, jest możliwe”. f)nonmonotoniczne (symboliczne) – jeżeli „p implikuje q i p to jest q”. Zawsze, jeżeli zachodzi p to jest q. (Jeżeli pada deszcz to jest mokro). Większość rozumowań prawniczych to rozumowania nonmonotoniczne – sam fakt, że spełnione są przesłanki nie musi implikować q.

Logiki klasyczne są monotoniczne.

Od początku wieku nasiliła się krytyka wykorzystywania metod logiki formalnej w naukach humanistycznych. Współczesna logika formalna stała się działem matematyki. Nie nadaje się do analizy języka potocznego, ponieważ zniekształca go i prowadzi do paradoksów. Np.: paradoksy koniunkcji oraz implikacji: Paradoks koniunkcji: Spójnik „i” ma dwa znaczenia: 1)kolejność zdań nie odgrywa żadnej roli 2)w j. potocznym odnosi się do relacji następstwa zdarzeń

Paradoks implikacji: Odpowiednikiem implikacji w j. potocznym jest tryb warunkowy – „jeżeli … to”. Obejmuje stany rzeczy funkcjonalnie oraz przyczynowo powiązane. Paradoksem jest to, że implikacja jest prawdziwa nawet wtedy, gdy oba zdania są fałszywe, np. „Jeżeli 2+2=5 to Polska jest najbogatszym krajem świata”. Te deformacje doprowadziły do tego, że sformułowano tezę, że powinniśmy powrócić do tych analiz rozważań, które stworzyli już starożytni, czyli do arystotelesowskiej retoryki oraz topiki. Dziś mówi się tutaj o teorii argumentacji.

2) Teorie argumentacji

Zbiór zaleceń jak powinno się uzasadniać twierdzenia. Robi się to w niesformalizowanej formie. Nie mają charakteru symbolicznego. Nie posługują się instrumentalizmem.

Retoryka: Zajmuje się zasadami skutecznego przekonywania, sztuką perswazji. Jak argumentować i uzasadniać twierdzenie by przekonać inną osobę do danych racji. Była elementem wykształcenia starożytnych. Pierwszy system stworzył Arystoteles (ojciec logiki tradycyjnej). W średniowieczu nastąpił jej upadek i zredukowanie do roli sztuki pięknego przemawiania. W XIX w. Schopenhauer próbował bezskutecznie doprowadzić do jej odradzenia.

Teoria negocjacji: jak zawierać kontrakty, negocjować, by skłonić drugą stronę do zaakceptowania własnego stanowiska. Inny wybitni starożytni: Kwintylion, Cyceron. Rozkwit teorii argumentacji w 1. poł. XX w.: Teodor Viehweg – „Topic und Jurisprudenz”. Ch. Perelman – „Nowa Retoryka”.

Szkoła lwowsko-warszawska: Leśniewski, Hajdukiewicz, Kotarbiński, Torski.

2 modele stosowania teorii argumentacji: a)Model sylogistyczny (subsumpcyjny) – polega na oparciu procesu decyzyjnego na prostej operacji Logicznej – każda decyzja wynika z jakiejś przyczyny. b)Model argumentacyjny – jego istota, polega nie na stosowaniu prostej operacji logicznej, lecz na ważeniu argumentów pro i kontra.

Metodologia: W logikę formalną sensu largo wchodzi metodologia – nauka o metodach stosowanych w różnych naukach, składa się z: działu opisowego (m. opisowa) – jakie metody de facto stosuje się w różnych dziedzinach. części normatywnej (m. normatywna) – jakie metody powinno się stosować – ustala zasady poprawnego postępowania badawczego. Do rozwoju przyczyniło się koło wiedeńskie – nazywali ją oni filozofią nauki (Schlick, Rudolf Carnap, Kurt Gödel, Karl Menger, Imre Lakatos). Zajmowało się logicznym empiryzmem i neopozytywizmem.

Brak rozwiniętego i wszechstronnego systemu sądownictwa międzynarodowego powoduje, że zasady wykładni tego prawa nie mają tak usystematyzowanego i ustabilizowanego charakte­ru, jak w prawie wewnętrznym.

Zasada clara non sunt interpretanda : W prawie międzynarodowym akceptuje się ją (in claris non fit interpretatio). Nazywana niekiedy formułą Vattela. Przepis, który jest jasny i nie budzi wątpliwości zasadniczo nie wymaga interpretacji. Jednakże nawet od jasnego sensu przepisu należy odstąpić, gdyby prowadził do rezultatów oczywiście absurdalnych lub nieracjonalnych.

Dyrektywy preferencji: Problem wyboru dyrektyw preferencji w przypadku kolizji różnych rezultatów interpretacyjnych potwierdza tezę, że w prawie międzynarodowym nie doszło do wykształcenia się w pełni rozwiniętych i powszechnie akceptowanych kanonów wykładni. Dominują trzy podstawowe stanowiska (szkoły) zakładające odmienne standardy wykładni norm tego prawa:

1. Tekstualizm Punktem wyjścia wykładni powinien być zawsze tekst, w którym zawarta jest norma p.m. i gdy jest jasny i niewątpliwy interpretator powinien się na nim opierać. Opowiada się za klasyczną zasadą prymatu wykładni językowej.

2. Intencjonalizm Kładąc nacisk na dominujące znaczenie w p.m. norm traktatowych interpretacja norm tego prawa powinna koncentrować się na woli  zamiarach i intencjach kontraktujących stron. W największym stopniu zgodny z zasadą suwerenności państw. Nie werbalne brzmienie, ale intencje umawiających się stron powinny rozstrzy­gać o sposobie interpretacji. W przypadku umów dwustronnych (albo dotyczących niewielkiej liczby podmiotów), podejście intencjo­nalne jest bardzo popularne, podobnie jak popularne jest ujmowanie takich umów w sposób podobny do kontraktów z zakresu prawa prywat­nego. W przypadku rozległych umów wielostronnych intencjonalizm traci na znaczeniu względem tekstualizmu.

3. Podejście teleologiczne W p.m. decydujące znaczenie powinny odgrywać metody wykładni celowościowej. Dynamika stosunków między­narodowych i problemy lingwistyczne powodują, że to przede wszystkim cel, któremu służy umowa międzynarodowa, a nie jej brzmienie, czy intencje stron powinny decydować o sposobie interpreta­cji norm tego prawa.

Spory o interpretacje norm p.m. oraz o to, jak roz­wiązywać kolizje wynikające z zastosowania różnych metod wykładni trwa­ją właściwie od Starożytności po dzień dzisiejszy i trudno powiedzieć, że w doktrynie p.m. ukształtował się jednolity kanon wykładni. Na poziomie legislacyjnym podstawowe zasady wykładni norm p.m. ustalono w dziale III konwencji wiedeńskiej z 1969 o prawie traktatów. Zasady te odnoszą się explicite do norm traktatowych, ale należy je odpowiednio stosować także do interpretacji innych norm p.m., np.: norm zwyczajowych różnego rodzaju uchwał i decyzji organizacji międzynarodowych Artykuł 31 Traktat należy interpretować w dobrej wierze, zgodnie ze zwykłym znaczeniem użytym w nim wyrazom w ich kontekście, oraz w świetle jego przedmiotu i celu. Dla celów interpretacji traktatu kontekst obejmuje jego tekst z wstępem i załącznikami: każde porozumienie dotyczące traktatu, osiągnięte między stronami w związku z zawarciem traktatu; każdy dokument sporządzony przez jedną lub więcej stron w związku z zawarciem traktatu, przyjęty przez inne strony jako dokument odnoszący się do traktatu. Łącznie z kontekstem należy brać pod uwagę: każde późniejsze porozumienie między stronami, dotyczące interpretacji traktatu lub stosowania jego postanowień; każdą późniejszą praktykę stosowania traktatu, ustanawiającą porozumienie stron co do jego interpretacji; wszelkie odpowiednie normy prawa międzynarodowego, mające zastosowanie w stosunkach między stronami. Specjalne znaczenie należy przypisywać wyrazowi wówczas, gdy ustalono, że taki był zamiar stron.

Artykuł 32 Uzupełniające środki interpretacji. Można odwoływać się do nich, łącznie z pracami przygotowawczymi do traktatu oraz okolicznościa­mi jego zawarcia, aby potwierdzić znaczenie wynikające z zastoso­wania art.31 lub aby ustalić znaczenie, gdy interpretacja oparta na art. 31: pozostawia znaczenie dwuznacznym lub niejasnym, albo prowadzi do rezultatu wyraźnie absurdalnego lub nierozsądnego.

Artykuł 33 Interpretacja traktatów, których autentyczny tekst został usta­lony w 2 lub więcej językach. Tekst traktatu ma jednakową moc w każdym z nich, chyba że traktat postanawia lub strony uzgodniły, iż w przypadku rozbieżno­ści określony tekst jest rozstrzygający. Wersja traktatu w języku innym niż te w których tekst został ustalony jako autentyczny, będzie uważana za autentyczną tylko wówczas, gdy traktat tak postanawia lub strony tak uzgodnią. Przyjmuje się domniemanie, że wyrazy użyte w traktacie mają to samo znaczenie w każdym z tekstów autentycznych.

Cel wykładni: ustalenie znaczenia przepisu prawnego lub jego fragmentu zgodnie z prawem i w oparciu o przyjęte w doktrynie i orzecznictwie dyrektywy wykładni (w razie występowania wątpliwości, co do znaczenia przepisu).

1. Teoria klaryfikacyjna Polega na wyjaśnianiu sensu przepisów budzących wątpliwości. Jest kanonem wykładni.

2. Teoria derywacyjna Wykładnia to rekonstruowanie z przepisów prawnych norm prawnych. (L.M. – ta teoria jest wadliwa; ustalanie znaczenia to tylko 1 z etapów).

3. Teoria deklaratoryjna Wykładnia to odtwarzanie sensu przepisów prawnych, a nie tworzenie. Tradycyjny, utrwalony przez pozytywizm prawniczy punkt widzenia.

4. Teoria konstytutywna W pewnych sytuacjach wykładania ma charakter twórczy – nie każda jednak.

Rozwijanie prawa  „Rechtsfortbildung”. Ze względu na same właściwości tekstów prawnych wykładnia ma charakter twórczy, kreatywny. Nie zawsze możliwa jest interpretacja odtwórcza. Zyskała zwolenników w latach 60. i 70. na skutek rozwoju badań nad językiem (Dworkin). Orzecznictwo: sytuacje nadzwyczajne, wymagające szczególnego uzasadnienia. Hart: „Open texture of law”  pojęcia języka potocznego mają często cząstkową, niezupełną interpretację. Czasami język milczy i trzeba wtedy interpretować twórczo.

Kiedy wykładnia ma charakter twórczy: Odstępujemy od jasnego sensu językowego. Przypadki wykładni rozszerzającej i zwężającej. Przypadki pojęć niedookreślonych, otwartych semantycznie.

Teoria, za którą opowiadają się nasze sądy: 7 III 1995r. – orzeczenie TK: opowiada się za teorią deklaratoryjną. SN: w pewnych sytuacjach sąd jest zmuszony użyć wykładni kreatywnej. „Prawnik, gdy jest to możliwe powinien zawsze interpretować przepisy odtwórczo”.

Zakaz wykładni prawotwórczej. Zakaz tworzenia prawa przez sądy. Podstawowa dyrektywa wykładni prawa. Sąd nie powinien dokonywać twórczej wykładni. Sąd nie może ani tworzyć norm nowych ani modyfikować znaczenia norm istniejących (ale są pewne wyjątki). Sądy w razie zaistnienia potrzeby zastosowania wykładni twórczej winny sygnalizować odpowiednim organom państwowym wady regulacji prawnej, a nie same je naprawiać. W kręgu civil law sądy nie mogą tworzyć prawa ani w formie abstrakcyjnych uchwał ani w formie precedensów.

Wykładnia sensu stricto: wykładania dokonywana na podstawie dyrektyw wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej. Wykładnia sensu largo: wykładnia sensu stricto + reguły wnioskowań prawniczych, reguły kolizyjne. Zasada pierwszeństwa wykładni sensu stricto.

II. GRANICE i CZAS DZIAŁANIA WYKŁADNI

1) Granice wykładni

Jak dalece i do jakiego stopnia pewne czynności przestają być interpretacją, a zaczynają być tworzeniem nowych norm. W niemieckiej doktrynie istnieją 2 typy wykładni: Rozwijanie prawa. Wykładnia sensu stricto

Co do zasady: Każda wykładnia powinna mieścić się w ramach dopuszczalnego sensu danego pojęcia w danym języku potocznym. Można odstąpić od sensu językowego, jeśli rezultat wykładni jest absurdalny (uniknięcie absurdu).

2) Czas działania wykładni

Ustalenie czasu, od którego wykładnia wywiera skutki (szczególnie istotne, kiedy wykładnia jest formalnie wiążąca).

EX NUNC – skutki od momentu podjęcia decyzji np. wydania orzeczenia. EX TUNC – skutki z mocą wsteczną np. od momentu wydania interpretowanego aktu.

Ex tunc nie narusza zasady lex retro non agit, gdy przyjmujemy deklaratoryjny charakter wykładni. Ale sąd może z ważnych powodów uchwalić inną datę obowiązywania wykładni.

7 III 1995r. TK przyjął, że zasadniczo ze względu na fakt deklaratoryjnego charakteru wykładni, decyzję interpretacyjne wywierają skutki ex tunc. Gdy istnieją rozbieżności w orzecznictwie, gdy nie można zarzucić adresatowi nieznajomości prawa, wtedy interpretacja wywiera skutki ex nunc, aby nie wywoływała negatywnych skutków lub żeby nie podważać zaufania do wcześniejszych wyroków (przed decyzją interpretacyjną).

III. MOC WIĄŻĄCA WYKŁADNI

1. Wykładnia autentyczna Dokonana przez normodawcę. Jest wokół niej najwięcej sporów. Oficjalna: dokonywana w autoryzowanym, oficjalnym dokumencie urzędowym. Normodawca wypowiada się, co do zawartości normy. Ma moc prawną równą mocy prawnej aktu normatywnego, który został poddany do interpretacji. Rzadko spotykana ze względu na 3-podział władzy. Nieoficjalna: intencje prawodawcy z oświadczeń; organ wydaje nieoficjalnie decyzję o treści danego aktu np. w środkach masowego przekazu; stenogramy z obrad parlamentu. Może najwyżej dostarczać argumentów.

2. Wykładnia legalna Każda wykładnia dokonana przez organ uprawniony przez przepisy do ich interpretowania, który nie jest organem prawodawczym; np. SN. Moc wiążącą wykładni tego rodzaju określa przepis upoważniający do dokonania interpretacji. Na gruncie wykładni legalnej toczą się często spory, co do zakresu jej obowiązywania (spory o kompetencje).