Notatki na studia notatki i ściągawki

Tradycja państwowo-prawna Rosji zbliżona do typu bizantyjsko-azjatyckiego.
System rządów nosił cechy patriarchalne i jednocześnie absolutystyczne.
Występowały elementy charakterystyczne dla monarchii de­spotycznych.
System połączony okrucieństwem.
Rozwój stosunków społecznych i gospodarczych odbiegał od zachodnioeuro­pejskich.

Podobnie jak w XVIII, tak i w XIX w. władcy kontynuowali wysiłki aby zeuropeizować Ro­sję.
Kon­takt z zachodnią cywilizacją rychło przyniósł plon w postaci tajnych organizacji rewolucyjnych, których programy były przejawem buntu wobec rzeczywi­stości rosyjskiej i rządów carskich.
Cechą charakte­rystyczną Rosji była cykliczność rozwoju. Po okresach reform następowała zawsze reakcja i terror, doskonała metoda by społeczeństwo utrzymać w posłuszeństwie.
W okresie caratu, zwłaszcza od XIX w., Rosja miała własne osiągnięcia we wszystkich dziedzinach życia.
W Rosji Radzieckiej nowa władza oka­zała się niezdolna do przezwyciężenia starych przy­zwyczajeń w sposobie rządzenia państwem, a społe­czeństwo w „odbiorze” władzy. Terror został zwielo­krotniony, metody rządzenia oparte na szpiegowaniu i donosicielstwie objęły szerokie rzesze spo­łeczeństwa.
W polityce zagranicznej kolejni caro­wie aż do 1917r. kontynuowali politykę imperialną a jej kierunek zależał od indywidualności osoby za­siadającej na tronie.

A

STANY ZJEDNOCZONE AMERYKI PÓŁNOCNEJ (od XVIII do XX w.)

Powstanie USA

Kolonie angielskie w Ameryce Północnej do I połowy XVIII wieku

XVI w. – początki osadnictwa angielskiego w Ameryce Pół­nocnej.
XVII w. -  za­częto organizować kolonie (Wirginia, New Plymo­uth, Massachusetts, Providence, Rhode Island, Connectiuc, New Haven, New Hampshire, Maine).
1643r. – kolonie leżące na obszarze północnym zawarły układ, w którym stwierdzały, że dla obrony i wzajemnej pomocy tworzy się ligę o nazwie „Zjed­noczonych Kolonii Nowej Anglii” (nie wszedł Rhode Island).
Powodem stworzenia ligi były walki z Indianami.
Organem wspólnym ligi była komisja złożona z przedstawicieli kolonii, która miała zbierać się co roku.
Powstały następne kolonie, takie jak New York, New Jersey, Pensylwania, Delaware, Maryland, Carolina, Georgia.
Bezpo­średnio przed wybuchem wojny o niepodległość W. Brytania posiadała 13 kolonii w Ameryce Północnej.
1697 i 1754r. – programy utworzenia kon­federacji  brak aprobaty.

W koloniach panowała głównie gospodarka rolna. W koloniach z obszaru tzw. Nowej Anglii rozwijał się ponadto handel a także przemysł włókienniczy.

Osadnicy w koloniach:
Byli różnej narodowości.
Szczególnie licznie napływali w czasie wojen religijnych i kryzysów go­spodarczych.
System nadawania ziemi w koloniach nie był niczym

Ustrój polityczny

Cesarz

Od VII w. nosił tytuł basileusa.
Absolutny władca z kompetencjami we wszystkich dziedzinach życia państwowego (ustawodawstwo, władza sądownicza, wojskowość, władza wykonawcza).
Pełnił funkcję głowy Kościoła. Utrwaliła się bowiem zasada wyższości władzy świeckiej nad duchowną, a cesarz miał wpływ na obsadę wszystkich stanowisk kościelnych.
Zgodnie ze zwyczajem wyznaczał za życia współrządcę, który po śmierci cesarza obejmował władzę, albo tylko wyznaczał swojego następcę.
Tą dziedziczność często naruszały przewroty pałacowe, a wpływ na obsadę tronu uzyskiwała armia albo dostojnicy nadworni.

Senat – sukcesywnie tracił swoje uprawnienia ustawodawcze i wykonawcze, a od IX w. przejął kompetencje  rady królewskiej (konsystorza).

Administracja scentralizowana

Wielu urzędników podlegało bezpośrednio cesarzowi.
Rozrost aparatu administracyjnego na szczeblu centralnym.
Wszyscy urzędnicy podzieleni byli na rangi.
Wiele urzędów oraz godności tytularnych można było kupić.
4 logothetes – najwyżsi urzędnicy.
Naczelne miejsce zajmował naczelnik poczty, który z czasem zaczął pełnić funkcję ministra spraw wewnętrznych, zagranicznych i kanclerza państwa. Z tego powodu od X w. zaczął być nazywany wielkim logotetem.

Obok niego działali 3 logothetes:
minister skarbu
główny skarbni

Prymitywne formy gospodarki, których podstawą było ekstensywne rolnictwo i hodowla.
Częste zmienianie miejsca pobytu.
Ustrój społeczny
Początkowo, podstawową jednostką społeczną był ród, złożony z kilku spokrewnionych rodzin.
Coraz większe znaczenie uzyskiwały organizacje sąsiedzkie zwane żupami, mirami lub opolami.
Wspólnotę rodową zastępowała wspólnota terytorialna.

Z czasem skupiająca się wokół księcia grupa możnych zaczynała odgrywać coraz większą rolę, często narzucając swoją wolę wiecowi.
Ustrój polityczny
Współpraca rodów na wskutek zagrożeń zewnętrznych lub w wyniku konieczności przemieszczenia się na nowe obszary prowadziła do powstawania większych jednostek tworzących szczepy, te łączyły się tworząc małe plemiona, jednoczące się w VII-IX w. w związki plemienne lub wielkie plemiona słowiańskie.

Powstanie starszyzny plemiennej.
Spośród tej grupy najczęściej wybierano dowódców wojskowych (wojewodów) i kneziów. Stawali oni na czele plemion słowiańskich, uzyskując znaczną władzę polityczną, zwłaszcza w czasie wojen i wędrówek.
Książęta ci wybierani byli przez wiec, w którym uczestniczyli wszyscy wolni członkowie plemienia, zdolni do noszenia broni (demokracja wojenna).
Zwoływany kilka razy w roku w określonych terminach.
Kompetencje: wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju, wybór władzy lub dowódców woj

Cechy ustroju angielskiego:
Poczucie odrębności.
Trwałość ustroju.
Poczucie realizmu Anglików – dostosowywanie form ustrojowych do potrzeb życia.
Prawo zwyczajowe (elastyczne, łatwo mogło dostosowywać formy ustrojowe do wymagań rzeczywistości).
Ciągłość, swoisty tradycjonalizm.

Okres 1603-1688

Purytanizm:
Ideologia, w której znalazły oparcie nowe grupy społeczne.
Powstał w XVI w. na gruncie kalwinizmu.
Popierał gromadzenie kapitału i ekspansję na zewnątrz.
Zwalczany przez Kościół anglikański, który:
W 1640r. uchwalił szereg kanonów podkreślających boskie pochodzenie władzy królewskiej.
Potępiały wszelkie próby oporu wobec króla.

Petycja o prawo:
Geneza: krytyka polityki podatkowej Karola I przez Parlament.
Król zmuszony był przyjąć ją w 1628r., zawierała postulaty:

1)Nowe podatki i inne opłaty wprowadzane tylko na podstawie ustawy Parlamentu.
2)Nie wolno nikogo więzić bez powodów znajdujących uzasadnienie w prawie.
3)W czasie pokoju nie powinny funkcjonować sądy wojenne.
4)Zakaz przymusowego kwaterowania żołnierzy w domach prywatnych.

Nieprzestrzegana przez króla w praktyce.
Rozwiązał w 1629r. protestujący parlament i aż do 1640r. rządził bez jego udziału.

Podatek okrętowy:
Przywrócony w 1634r. przez Karola I.
Pobierany od hrabstw nadmorskich.
W 1635r.

RZYM
OKRES KRÓLEWSKI (753 – 509 r.p.n.e.)
Civitas – pierwotne państwo rzymskie – Rzym i okoliczne tereny. Przypuszcza się, że, ludność zamieszkująca te tereny  pochodziła z dwóch grup etnicznych – latyńskiej i sabińskiej.
Rzymem władało  7 królów, z czego imiona 3 można uznać za postacie faktyczne:
Tarkwiniusz Stary
Serwiusz Tuliusz
Tarkwiniusz Pyszny

Pomimo obalenia etruskiej dominacji, wpływy etruskie w zakresie instytucji politycznych, w religii, kulturze, języku i alfabecie przetrwały w Rzymie przez kilka wieków.
Ustrój społeczny
Rodziny  Ród   Kuria (10 rodów)  Tribus (10 kurii) Pierwotnie były 3 tribus (Ramnes, Tities i Luceres)  naród rzymski (populus Romanum Quiritum).
Ród, do którego należeli wszyscy pochodzący od jednego przodka był podstawową komórką społeczną, posiadającą znaczenie sakralne, gospodarcze i polityczne.
Prowadził wspólną gospodarkę na zajętej ziemi.
Własność indywidualna obejmowała tylko rzeczy ruchome.
Ród miał charakter patriarchalny.
Ojciec rodziny (peter familias) posiadał wielką władzę, był niemal panem życia i śmierci poszczególnych jej członków, jej sędzia i kapłanem.
Pierwotnie ojciec miał prawo sprzedać swoje dzieci w niewole i porzucić chore lub słabe potomstwo. Uprawnienia te zostały ograniczone dopiero w okresie cesarstwa.
Kuria – jednostka wojskowa  i

Doktryny polityczne:
Odzwierciedlenie rzeczywistości poli­tyczno-prawnej w której wyrosły.
W swej treści zawierały inspiracje dla przeobra­żeń.
Twórcy doktryn mieli określoną wizję realizacji swych idei w praktyce, wyznaczali im pewną funk­cję.
Odgrywały obiek­tywną rolę w procesie przeobrażeń ustrojowych pań­stwa.

System prawa natury Hugona Grocjusza (1583 -1645)

Autor dzieła „O prawie wojny i po­koju”.
Prawo natury – „nakaz czy­stego rozumu, wskazujący, że pewien czyn wskutek samej zgodności z naturą rozumną ma cechy koniecz­ności”.
Prawo natury jest niezmienne.
Oddzielił prawo natury od treści religijnych.
Zasady prawa natury:
powstrzymy­wanie się od tego, co jest własnością innych
obowią­zek zwrotu cudzej własności
wynagrodzenie wy­rządzonej szkody
obowiązek dotrzymywania umów
poniesienie kary za popełnione przestępstwo
o formie ustroju państwa winien decydować lud. Powierzając rządy jednostce lud zawiera umowę, która wiąże obydwie strony: lud i monarchę.

Grocjusz stworzył też koncepcję praw podmioto­wych.
Prawo ujmował jako uprawnienie człowieka do zrobienia czegoś lub posiadania czegoś.
Na przełomie XVIII i XIX w. prawo natury stało się podstawą kodyfikacji prawa i nowoczesnego konstytucjonalizmu.

John Locke (1632-1704) – koncepcja praw naturalnych i umowy s

Król

Czynniki, które wzmocniły autorytet władców frankońskich
Panowanie nad rozległymi obszarami dawnego cesarstwa.
Przejęcie licznych uprawnień należących wcześniej do cesarzy oraz domeny cesarskiej.
Od 774r. Karol W. tytułował się rex Francorum et Longobardorum ac patricius Romanorum.
Edykt Chlotara II
z 614r.
Wielka karta możnowładztwa frankońskiego:
Król uznał prawa i wolności Kościoła, w tym swobodę wyboru biskupów przez kler i ludność.
Znosił podatki uznane przez ludność za niesłuszne.
Przyznał ogólny immunitet.
Zrzekł się swobody wyboru hrabiów (hrabią od tej pory mógł być tylko możny, posiadający dobra na terenie hrabstwa).

Panowanie Karola Wielkiego

Wzmocnienie władzy królewskiej.
Walka króla z samowolą i nadużyciami możnych.
Rządy sprawował osobiście.
Za jego następców władza uległa osłabieniu.

Uprawnienia króla

Bannus królewski – prawo wydawania nakazów, których naruszenie powodowało kary pieniężne.
Był strażnikiem pokoju wewnętrznego (mir królewski). Wyjęcie kogoś spod miru było najcięższą karą – wyjęciem spod prawa.
Mógł niektóre osoby lub instytucje otoczyć szczególnym mirem – szczególna ochrona prawa.
Prawo wydawania ustaw – kapitularzy (nazwa pochodzi od capitula – ustęp, na który dzielił się akt). Kapitularzami mógł uzupełniać prawo

* Pochodzili z Półw. Jutlandzkiego i Skandynawskiego.
* Ok. 1200 r.p.n.e. przesunęli się na tereny Niziny Niemieckiej.
* Podział na liczne grupy:

* Zachodnia – skierowała się w stronę Dunaju i Renu, graniczyła z Cesarstwem.
* Wschodnia (Goci) – przesunęła się (II-IV) z terenów Morza Czarnego na zachód.

* Podział Gotów: Wizygoci i Ostrogoci.
* IV w. – Wielka wędrówka ludów.
* Doprowadzili do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego.
* Początkowo dzięki Germanom Rzymianie mieli zapewnioną uprawę ziemi i obronę terenów przygranicznych.
* Coraz częściej dochodziło do konfliktów; doprowadziło to do wojny z Wizygotami (klęska Cesarstwa pod Adrianpolem w 378r.).
* W czasie wędrówek utraciła na znaczeniu wspólnota krwi a nabrała znaczenia organizacja terytorialna.
* Podział ludności wspólnot: wolni (pełnia praw, zróżnicowani majątkowo), półwolni i niewolni.

Państwa plemienne – civitates
Organizacja plemienna

* Zorganizowanie na zasadach demokratycznych.
* Zasada równości członków plemienia.
* Civitas  okręgi (pagus)  osady (vicus).
* Były rozbudowane.
* Stopniowo ogół wolnych tracił na znaczeniu na rzecz grupy uprzywilejowanej.

Wiec

* Podejmowano na nim najważniejsze decyzje.
* Stawiali się na niego wolni w uzbrojeniu (demokracja wojenna).
* Wybierano przywódcę plemienia.
*

Synojkizm

* Rozrastanie się państwa kosztem innych droga pokojową, mniejsze państwa łączyły się z innymi.
* Zjawisko charakterystyczne dla starożytnej Grecji,

Ustrój społeczny

Struktura rodowa

* Ród był podstawową jednostka podziału społeczeństwa.
* Kilkadziesiąt rodów (zazwyczaj 30)  fratria (w Atenach było 12)  4 plemiona (fyle).

* Od VII w. p.n.e. wprowadzono podział terytorialny na naukrarie (na każdą fyle przypadało 12 naukrarii).
* Podstawą jego wprowadzenia były obowiązki podatkowo-wojskowe ludności, każda naukraria musiała dostarczać:

* 1 okręt wojenny
* 2 jeźdźców
* podatek, odpowiedni do posiadanego majątku lub uzyskiwanego dochodu.

* Podział ten miał doprowadzić do wyparcia struktury rodowej.

Podział społeczeństwa:

* Szlachta – (eupatridai)
* Drobni właściciele ziemscy – (geomoroi)
* Rzemieślnicy – (demiurgoi)

* Rozkwit gospodarki towarowo-pieniężnej dzięki postępom kolonizacji doprowadził do powstania nowych grup w społeczeństwie: armatorów, przedsiębiorców, bankierów.
* Po nieudanej próbie przewrotu Kylona w latach 30. VII w. p.n.e. szlachta aby załagodzić napięte nastroje społeczne zgodziła się znieść dotychczasową dowolność w stosowaniu prawa.

Drakońskie prawa

* W 621 r.p.n.e. archont Drakon spisał obowiązujące prawo obyczajowe.
*